Avrupa Birliği yetkililerinin, Taliban'ın Kabil'deki yönetiminden bir heyeti 21 Ocak Salı günü Brüksel'de ağırlamayı planlaması, insan hakları örgütleri ve Avrupa Parlamentosu milletvekillerinin yoğun eleştirisine yol açtı. Sivil toplum kuruluşları ve AP üyeleri, bu görüşmenin kadınları kamusal yaşamdan silen ve kız çocuklarının eğitim hakkını gasp eden bir rejimi meşrulaştıracağı uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
AB Dış İlişkiler Servisi tarafından organize edilen toplantı, Taliban'ın Afganistan'da yeniden iktidara gelmesinden bu yana Brüksel'deki en yüksek düzeyli temas olma özelliği taşıyor. Görüşmede, insani yardım ve Afganistan'daki güvenlik durumu gibi konuların ele alınması bekleniyor. Ancak eleştirmenler, AB'nin bu adımının Taliban'ın kadın hakları ihlallerini görmezden geldiği anlamına geldiğini savunuyor. Afganistan'da kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimi yasaklanırken, kadınların çalışma hayatına katılımı da büyük ölçüde kısıtlanmış durumda.
İnsan hakları örgütü Amnesty International, yaptığı açıklamada "Taliban'la yapılacak herhangi bir resmi görüşme, rejimin kadınlara ve kız çocuklarına yönelik baskıcı politikalarının normalleştirilmesi riskini taşıyor" ifadelerini kullandı. Benzer şekilde, Avrupa Parlamentosu'ndaki bazı milletvekilleri, AB'yi Taliban'la diyalog konusunda şeffaf olmamakla suçluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AB'nin bu hamlesi, Afganistan'daki insani krizin derinleştiği bir dönemde geliyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, ülkede 28 milyondan fazla insan insani yardıma muhtaç durumda. AB, geçen yıl Afganistan'a 150 milyon avro insani yardım sağlamıştı. Ancak diplomatik tanıma konusunda Batı ülkeleri arasında henüz bir mutabakat bulunmuyor. Hiçbir ülke Taliban'ı resmen tanımış değil; ancak bazı ülkeler, insani yardım ve güvenlik konularında temas kanallarını açık tutmayı tercih ediyor.
Öte yandan, Taliban heyetinin Brüksel ziyareti, Afganistan'ın komşuları ve bölgesel aktörler tarafından da yakından izleniyor. Pakistan, Çin ve Rusya gibi ülkeler Taliban yönetimiyle diplomatik ilişkilerini sürdürürken, AB'nin adımı bu ülkelerin elini güçlendirebilir. Ancak insan hakları savunucuları, AB'nin Taliban'la masaya oturmasının, Afgan kadınlarına ihanet anlamına geldiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'da istikrarın sağlanması ve insani krizin hafifletilmesi için uluslararası çabalara katkıda bulunan ülkelerden biri. AB'nin Taliban'la diyaloğa açılması, Türkiye'nin de benzer bir yaklaşım benimseme olasılığını gündeme getirebilir. Ancak Türkiye, Afganistan'da kadın hakları ve insani yardım konularında hassasiyetini koruyor. Bu gelişme, Türk dış politikası açısından bir denge unsuru oluşturabilir: İnsani yardım ve güvenlik işbirliği ile insan hakları ilkeleri arasında bir denge kurulması gerekecek. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak AB ile koordinasyon içinde hareket etmesi beklenir.
