Avrupa Birliği (AB) liderleri, Brüksel'deki kritik zirvede Çin'e yönelik yeni bir politika belirlemeye çalışırken, üye ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları giderek belirginleşiyor. Ortak bir Çin stratejisi oluşturma çabaları, tıpkı iklim değişikliği konusunda olduğu gibi, ticaret ve güvenlik alanlarında da derin bölünmelere yol açıyor. Zirvede, Çin'e karşı 'riski azaltma' (de-risking) politikasının mı yoksa daha sert bir 'kopuş' (decoupling) stratejisinin mi benimseneceği tartışılırken, özellikle Almanya ve Fransa'nın pozisyonları merak konusu. Bu tartışmalar, AB'nin küresel ticaretteki geleneksel angajman anlayışını temelden sarsabilir.
Ticaret ve Güvenlik Dengesi: Üye Ülkeler Nerede Duruyor?
AB içinde Çin'e yönelik tutumlar, ekonomik bağımlılık ve güvenlik endişeleri arasında gidip geliyor. Almanya, Çin ile ticari ilişkilerini kesme konusunda isteksiz. Alman otomotiv ve makine sektörleri, Çin pazarına yoğun bir şekilde bağımlı. Bu nedenle Berlin, sert önlemlerin Avrupa ekonomisine zarar vereceğini savunuyor. Fransa ise daha dengeli bir yaklaşım benimseyerek, stratejik sektörlerde Çin bağımlılığını azaltmayı, ancak tam bir ayrışmaya gitmemeyi öneriyor. Hollanda, İsveç ve Baltık ülkeleri gibi diğer üyeler ise Çin'in artan jeopolitik iddialılığı ve teknoloji alanındaki rekabeti nedeniyle daha sert bir çizgi talep ediyor. Özellikle 5G, yapay zeka ve kritik mineraller gibi alanlarda bağımlılığın azaltılması gerektiği vurgulanıyor. Bu dinamik, AB'nin ortak dış politika oluşturma sürecini zorluyor. Zirve öncesi yapılan toplantılarda, üye ülkeler arasında 'Çin'e karşı güç gösterisi' mi yoksa 'diyalog kanallarını açık tutma' mı seçenekleri üzerinde uzlaşı sağlanamadı.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Çin konusunda 'riski azaltma, kopuş değil' söylemini benimserken, bazı üye ülkeler bu yaklaşımın yeterli olmadığını düşünüyor. von der Leyen'in geçen yıl yaptığı konuşmada, Çin'in 'sistemik bir rakip' olduğunu ancak 'topyekün bir kopuşun' istenmediğini ifade etmesi, bu ikilemin bir yansıması. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ise Çin ile ilişkilerde 'pragmatik bir işbirliği' çağrısı yapıyor. Bu arada, ABD'nin Çin'e yönelik yarı iletken ve teknoloji ambargoları, Avrupa üzerinde de baskı yaratıyor. Brüksel, Washington'un taleplerine ne kadar uyacağı konusunda kendi içinde bir denge arıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni bir Soğuk Savaş mı?
AB'nin Çin stratejisindeki bu belirsizlik, küresel ticaret düzenini ve jeopolitik dengeleri etkileme potansiyeli taşıyor. Tayvan, Güney Çin Denizi ve Hong Kong gibi konularda AB'nin net bir pozisyon alması, Çin ile doğrudan bir çatışma riskini artırabilir. Öte yandan, AB'nin Çin'e yönelik iklim değişikliği ve yeşil enerji alanlarında işbirliği yapma isteği, bu alanları potansiyel bir uzlaşı zemini olarak öne çıkarıyor. Küresel Güney ülkeleri, AB-Çin rekabetinin kendilerine ne tür fırsatlar veya tehditler getireceğini yakından takip ediyor. Özellikle Afrika ve Latin Amerika, büyük güçler arasındaki bu mücadelede kendi çıkarlarını korumaya çalışıyor. AB'nin 'Küresel Geçit' (Global Gateway) altyapı programı, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne alternatif olarak sunulsa da, şimdiye kadar sınırlı bir etki yarattı. Bu nedenle, AB'nin Çin'e yönelik yeni stratejisi, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda küresel güç dengesini de yeniden şekillendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin Çin'e yönelik yeni stratejisi, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Türkiye, Çin ile artan ticaret hacmi ve Kuşak ve Yol Girişimi'nin bir parçası olarak, bu rekabetten etkilenecek ülkeler arasında. AB'nin Çin'den ithalata getireceği olası kısıtlamalar, Türkiye için üretim üssü olma fırsatı yaratabilir. Öte yandan, Türkiye'nin Çin ile yakın ilişkileri, AB'nin Türkiye'ye yönelik tutumunu da etkileyebilir. Özellikle gümrük birliği müzakerelerinde, AB'nin Çin faktörünü Türkiye üzerinde bir baskı aracı olarak kullanması mümkün. Ayrıca, savunma ve teknoloji transferi alanlarında AB ile Çin arasında bir tercihe zorlanma riski bulunuyor. Türkiye, kendi çok yönlü dış politikası çerçevesinde bu gelişmeleri dikkatle izlemeli ve her iki tarafla da dengeli bir pozisyon korumalıdır. Bu durum, Türkiye'nin stratejik özerklik hedefi açısından bir sınama niteliği taşıyor.
