Geçen hafta NATO zirvesinde Donald Trump'ın ittifakı duygusal bir salıncağa mahkûm etmesinin ardından, bu kez Paris’te daha sakin bir hava hâkim. Fransa’nın 14 Temmuz Ulusal Bayramı ve askerî geçit töreni öncesinde, başkentte bir araya gelen Ukrayna’ya destek veren ülkeler, “istekliler koalisyonu” olarak anılan ve fiilen ABD’siz NATO anlamına gelen grubun yeni bir diplomatik sınavına sahne oluyor.
Paris’te ABD’siz Buluşma
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un ev sahipliğinde gerçekleşen ve resmî olarak “Ukrayna İçin Barış ve Güvenlik Zirvesi” adı taşıyan toplantıya, ABD dışındaki 31 NATO müttefikinin çoğunluğu ile Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda gibi müttefik ve ortak ülkeler katılıyor. Toplantının amacı, Ukrayna’ya askerî ve mali desteğin koordinasyonunu güçlendirmek, özellikle hava savunma sistemleri, mühimmat ve eğitim taahhütlerini masaya yatırmak.
Zirvenin ABD’siz yapılması, Washington yönetiminin –ki bu dönemde henüz başkanlık seçimleri yapılmadığından Biden yönetimi söz konusu– bir müzakere masası oluşturma ihtiyacından değil, ABD’nin kendi iç siyasetindeki kilitlenmelerden kaynaklanıyor. Kongre’deki Ukrayna yardım paketinin onaylanmasının aylarca gecikmesi, müttefikleri ABD olmadan da bir dayanışma mekanizması kurmaya itmiş durumda.
Bastille Günü Mesaisi
Zirve, geleneksel Bastille Günü askerî geçit töreninin arifesine denk getirildi. Bu tarihî sembolizm, Ukrayna’ya verilen desteğin Avrupa güvenliğinin merkezinde olduğu mesajını güçlendiriyor. Macron, zirve öncesi yaptığı açıklamada, “Ukrayna’nın zaferi olmadan Avrupa’da kalıcı barış mümkün değildir” diyerek net bir duruş sergiledi.
Zirvede ele alınması beklenen başlıca konular arasında, Ukrayna’nın hava savunma kapasitesinin artırılması için yeni silah sistemleri tedariki, kış aylarına hazırlık kapsamında altyapı koruma önlemleri, Ukrayna askerlerinin eğitim programlarının genişletilmesi ve bu çabaların finansmanı için bir ortak fon oluşturulması yer alıyor.
İstekliler Koalisyonu ve Maliyet Tartışmaları
“İstekliler koalisyonu” terimi, ilk kez İngiltere eski Başbakanı Boris Johnson tarafından, Ukrayna’ya en kapsamlı desteği sağlamaya gönüllü ülkeler grubunu tanımlamak için kullanılmıştı. Zamanla bu terim, NATO’nun ABD’siz kanadını ifade eder hale geldi. Ancak soru işareti, bu ülkelerin ne kadar ödemeye hazır olduğu.
Özellikle Almanya’nın, Ukrayna’ya yönelik bütçe desteğini 2025’te yarıya indirme planları, zirvede tartışma yaratması beklenen bir konu. Fransa ise savunma sanayisinin kapasitesini artırarak daha fazla sorumluluk almak istediğini sinyallerini veriyor. Polonya ve Baltık ülkeleri ise en yüksek sesle daha fazla silah ve mali yardım çağrısı yapan ülkeler arasında.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Paris zirvesi, sadece Ukrayna’ya desteği sürdürmekle kalmıyor; aynı zamanda Avrupa’nın kendi güvenlik mimarisini yeniden düşünmesine de zemin hazırlıyor. ABD başkanlık seçimleri sonrası Beyaz Saray’a muhtemel bir Trump dönüşü, Avrupa’yı kendi savunmasını üstlenmeye iten bir katalizör olarak görülüyor. Macron’un yıllardır savunduğu “Stratejik Özerklik” vizyonu, bu zirveyle birlikte somut adımlara dönüşme potansiyeli taşıyor.
Öte yandan, Avrupa’nın Ukrayna’ya verdiği desteğin sürdürülebilirliği, hem siyasi iradeye hem de ekonomik kapasiteye bağlı. Artan enflasyon, savunma harcamalarının bütçelere yükü ve kamuoyundaki yorgunluk, liderlerin kararlılığını test ediyor. Zirve bildirgesinde, “Ukrayna’nın toprak bütünlüğü ve egemenliğine tam destek” vurgusu yapılması beklenirken, bu desteğin nasıl finanse edileceği konusundaki belirsizlikler giderilmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’siz toplanan bu koalisyon, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu yeniden düşünmesini gerektirecek gelişmeler içeriyor. Türkiye, Ukrayna ile Karadeniz’de stratejik çıkarlara sahip; Rusya ile dengeli ilişkilerini korurken Batı ittifakındaki yerini de sağlamlaştırmak istiyor. Paris zirvesinde alınacak kararlar, Türkiye’nin Ukrayna’ya yönelik insansız hava aracı satışı gibi askerî destek politikalarını etkileyebilir. Ayrıca, Avrupa’nın artan savunma harcamaları Türkiye’nin savunma sanayii ihracatı için yeni fırsatlar yaratabilir. Ancak Yunanistan’ın da aynı koalisyonda yer alması, Ege’deki dengeler açısından Ankara’nın dikkatle izlemesi gereken bir faktör.
