ABD Stratejik Petrol Rezervi (SPR), İran'daki savaşın yol açtığı küresel enerji şoku nedeniyle 349,2 milyon varile düşerek son 40 yılın en düşük seviyesine geriledi. Enerji Bakanlığı verilerine göre, rezervler Ocak 2024'ten bu yana yaklaşık yüzde 15 azaldı. Bu düşüş, İran savaşının küresel petrol arzında yarattığı kesintileri dengelemek için ABD'nin stratejik stoklarından yaptığı rekor düzeydeki çekimlerden kaynaklanıyor. Uzmanlar, mevcut rezerv seviyesinin ulusal enerji güvenliği açısından kritik eşik olarak kabul edilen 300 milyon varil sınırına tehlikeli biçimde yaklaştığına dikkat çekiyor.
İran savaşı ve enerji krizi
İran'daki savaş, 2024 yılının ortalarında başladı ve kısa sürede bölgesel bir enerji krizine dönüştü. İran, dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip ülkelerinden biri. Savaş nedeniyle İran'ın petrol üretimi günlük 1,5 milyon varil azaldı. Bu kaybın yanı sıra, Basra Körfezi'ndeki tanker trafiğinin sekteye uğraması ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerin kısıtlanması, küresel petrol arzını ciddi biçimde etkiledi.
ABD, savaşın başlamasından bu yana SPR'den günde ortalama 500 bin varil çekerek piyasaya sürdü. Bu çekimler, 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı sırasında yapılan rekor satışları da geride bıraktı. Ancak arz açığının büyüklüğü karşısında SPR'nin erime hızı, Washington'da alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Beyaz Saray, SPR'nin yeniden doldurulması için 2025 bütçesinde 5 milyar dolar ayırmayı planlıyor ancak mevcut fiyat seviyelerinde stokları artırmak zor görünüyor.
Küresel enerji piyasalarında yeni denge
Petrol fiyatları, İran savaşının başlamasından bu yana varil başına 30 doların üzerinde artarak 110 doların üzerine çıktı. OPEC+'ın üretim artırma kararlarına rağmen arz açığı kapanamıyor. Rusya ve Suudi Arabistan, savaş nedeniyle ek üretim yapmaya yanaşmıyor. Bu durum, ABD'nin kaya gazı üretimini artırmasına yol açtı ancak bu da çevresel ve jeopolitik tartışmaları beraberinde getirdi.
Avrupa Birliği de enerji güvenliği endişeleriyle acil durum stoklarını artırmaya başladı. Almanya ve Fransa, stratejik petrol rezervlerini sırasıyla 90 ve 120 günlük tüketime çıkarma kararı aldı. Çin ise İran savaşından etkilenmemek için alternatif tedarik rotaları arıyor ve Orta Asya ülkeleriyle yeni anlaşmalar imzalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatında büyük ölçüde dışa bağımlı bir ülke olarak İran savaşının ve ABD rezerv düşüşünün etkilerini yakından hissediyor. Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu daha da yukarı çekebilir. Öte yandan, İran savaşı Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefini de tehdit ediyor; çünkü İran doğal gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması projeleri askıda kaldı. Rusya ile yapılan doğal gaz anlaşmaları ve Karadeniz'deki sondaj çalışmaları, Türkiye'nin enerji güvenliğini sağlamada kritik rol oynayabilir. Ayrıca, ABD rezervlerinin azalması, küresel petrol fiyatlarının yüksek kalmasına neden olarak Türkiye'nin enerji maliyetlerini artıracaktır.
