ABD ordusunun, gece saatlerinde İran'a yönelik başlattığı askeri saldırının ardından petrol fiyatlarında keskin bir yükseliş yaşandı. New York Ticaret Borsası'nda işlem gören Batı Teksas türü ham petrol (WTI) yüzde 6'dan fazla değer kazanarak varil başına 78 dolar seviyesine çıktı. Saldırının, İran'ın askeri tesislerine yönelik olduğu ve ABD Savunma Bakanlığı tarafından 'meşru müdafaa' olarak nitelendirildiği bildirildi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, operasyonun planlı olduğu ve İran'ın bölgedeki milis güçlerine verdiği desteğe karşı bir misilleme olduğu ifade edildi.
Gelişmenin Arka Planı ve Petrol Piyasalarına Etkisi
Saldırı öncesinde piyasalar, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin tıkanması ve Basra Körfezi'ndeki gerginlikler nedeniyle zaten tedirgindi. ABD'nin bu hamlesi, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehditlerini yeniden gündeme getirdi. Boğaz, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Analistler, çatışmaların yayılması halinde petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkabileceğini öngörüyor.
Operasyon kapsamında İran'ın devrim muhafızlarına ait füze üsleri, insansız hava aracı rampaları ve mühimmat depoları hedef alındığı belirtiliyor. İran yönetimi, saldırıyı kınayarak 'uygun yanıtı' vereceğini duyurdu. Bu gelişmeler, küresel enerji piyasalarında belirsizlik yaratırken, ABD ve Avrupa borsalarında da düşüşlere neden oldu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin saldırısı, Ortadoğu'da zaten kırılgan olan dengeleri altüst etme potansiyeli taşıyor. İran'ın bölgesel vekil güçleri aracılığıyla misilleme yapması bekleniyor; bu da Yemen'deki Husiler, Lübnan'daki Hizbullah ve Suriye'deki milisler aracılığıyla daha geniş bir çatışmaya yol açabilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, petrol sahalarının güvenliği konusunda endişeli. Rusya ve Çin ise taraflara itidal çağrısı yaparken, Çin'in İran'dan petrol ithal ettiği düşünüldüğünde Pekin'in arabuluculuk çabaları yoğunlaşabilir.
Avrupa Birliği, acilen bir kriz toplantısı düzenlerken, NATO da İran'ın saldırısı halinde 5. maddeyi gündeme getirebileceği sinyali veriyor. Küresel petrol arzının kesintiye uğraması, özellikle enerji bağımlı Avrupa ülkelerini zor durumda bırakabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de ABD ile dengeli ilişkilerini sürdürmeye çalışan bir coğrafyada bu krizden doğrudan etkileniyor. Enerji ithalatında yüksek dışa bağımlılığı, petrol fiyatlarındaki artışın cari açığı büyütmesine yol açabilir. Ayrıca, İran sınırında yaşanabilecek bir sıcak çatışma, sınır güvenliğini tehdit ederken, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığını da etkileyebilir. Türkiye'nin, İran ve ABD arasında herhangi bir gerilimin yumuşatılması için arabuluculuk girişimlerini hızlandırması bekleniyor. Bu gelişme, Türk dış politikasını daha hassas bir denge kurmaya zorlayacak.
