Avrupa Birliği'nin, Afganistan'da 2021'den bu yana yönetimde olan Taliban rejiminin temsilcilerini Brüksel'de ağırlamaya hazırlanması, uluslararası kamuoyunda büyük tartışma yarattı. Avrupa Komisyonu'nun, düzensiz göçmenlerin geri kabulü konusunu görüşmek üzere Taliban yetkililerini davet etmesi, insan hakları örgütlerinin sert tepkisine neden oldu. 80'den fazla sivil toplum kuruluşu, bu adımın Taliban'ı meşrulaştırarak kız çocuklarının okula gitmesini yasaklayan ve muhaliflere yönelik baskıları sistematik hale getiren bir rejime 'ödül' anlamına geldiği uyarısında bulundu.
Brüksel'de görüşme: Geri kabul mü, normalleşme mi?
Avrupa Komisyonu, Taliban hükümetinden bir heyeti Afgan vatandaşlarının Avrupa'dan zorla geri gönderilmesi konusunu müzakere etmek üzere davet etti. Komisyonun göç politikalarından sorumlu biriminin öncülüğünde düzenlenmesi planlanan toplantıda, Afganistan'a dönmeyi kabul eden sığınmacıların güvenli şekilde transferi ve kabul süreçlerinin masaya yatırılması hedefleniyor. Ancak eleştirmenler, bu görüşmenin Taliban'a uluslararası alanda meşruiyet kazandıracağı görüşünde.
Afganistan Kadın Hareketi sözcüsü, 'Taliban kız çocuklarını sınıflardan kovarken, Brüksel'de masaya oturmak kabul edilemez' ifadelerini kullandı. Daha önce Norveç'in Taliban yetkililerini ülkesinde ağırlaması da benzer tartışmalara yol açmış, ancak Avrupa Birliği'nin bu tür bir adımı ilk kez atması dikkat çekiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Normalleşme riski
Avrupa Komisyonu'nun bu girişimi, Taliban'ın uluslararası toplumla ilişkilerinde bir dönüm noktası olarak yorumlanıyor. Taliban, 2021'de Kabil'i ele geçirmesinden bu yana hiçbir ülke tarafından resmen tanınmamış olsa da, fiili temaslar giderek artıyor. Çin ve Rusya'nın yanı sıra bazı Orta Asya ülkeleriyle diplomatik kanallar açık tutulurken, ABD'nin ardından AB'nin de masaya oturması, rejimin uluslararası alanda kabul edilme sürecini hızlandırabilir.
İnsan hakları grupları, 'Taliban ile yapılacak herhangi bir resmi görüşme, güç kullanarak baskıyı meşrulaştıranlara yanlış bir sinyal gönderir' uyarısında bulunuyor. Afganistan'da insan hakları ihlalleri devam ederken, Avrupa'nın güvenlik endişelerini insan hakları normlarının önüne koyması, Brüksel'in çifte standardı olarak eleştiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'da diplomatik varlığını sürdüren ve Taliban ile düzenli temas halinde olan nadir ülkelerden biri. AB'nin bu adımı, Türkiye'nin Afganistan politikasını dolaylı olarak etkileyebilir. Bir yandan Ankara, Taliban'ın tanınması yönünde Batı'da oluşan bir konsensüsün parçası olmayı tercih edebilir; diğer yandan özellikle düzensiz göç konusunda AB ile işbirliği yapan Türkiye, geri kabul anlaşmaları nedeniyle benzer baskılarla karşılaşabilir. Ayrıca, Taliban'ın uluslararası meşruiyet kazanması, Orta Asya ve Kafkaslar'daki güvenlik dengelerini değiştirebileceğinden, Türk dış politikası bu gelişmeyi yakından takip etmek durumundadır.
