Avrupa Komisyonu, AB ile Çin arasındaki ticaret dengesizliğinin giderek büyümesi üzerine Pekin'e gelecek aya kadar somut adım atması için baskı yapıyor. Komisyon, ticaret açığını kapatmak için yeni korumacı ticaret politikaları olasılığını da gündeme getirdi. Bu son tarih, Çin ve ticaret ortaklarının algılanan ekonomik dengesizlikleri nasıl ele alması gerektiği sorusunu doğuruyor.
Ticaret Açığının Arka Planı
Avrupa Birliği ile Çin arasındaki ticaret ilişkileri uzun süredir dengesiz bir seyir izliyor. AB, Çin'den yapılan ithalatın kendi ihracatına kıyasla çok daha hızlı artmasından şikayetçi. Özellikle yeşil teknoloji, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji ekipmanları gibi stratejik sektörlerde Çin'in devlet destekli üretim kapasitesi, Avrupalı üreticiler üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Avrupa Komisyonu, bu durumu "AB ekonomisinin rekabet gücünü tehdit eden yapısal bir sorun" olarak tanımlıyor.
Komisyon yetkilileri, Çin'in piyasa erişimi konusunda şeffaflık eksikliği ve devlet sübvansiyonlarının devam etmesi halinde, mevcut ticaret savunma araçlarının yanı sıra yeni korumacı önlemlerin masaya yatırılabileceğini belirtiyor. Gelecek ay için konulan süre, Çin'in somut taahhütlerde bulunması için bir fırsat penceresi olarak görülüyor. Ancak Pekin yönetimi, ticaret dengesizliğinin tek taraflı bir sorun olmadığını, Avrupa'nın yüksek teknoloji ürünlerine yönelik ihracat kısıtlamalarının da dengesizliği derinleştirdiğini savunuyor.
Uzmanlar, AB'nin Çin'e yönelik tutumunun son yıllarda sertleştiğini hatırlatıyor. 2023'ten bu yana elektrikli araçlara yönelik anti-sübvansiyon soruşturmaları ve çeşitli sektörlerde uygulanan ek gümrük vergileri, Brüksel'in "adil ticaret" vurgusunu güçlendirdi. Çin ise karşılıklılık ilkesi çerçevesinde misilleme adımları atabileceği sinyalini veriyor. Bu karşılıklı restleşme, küresel tedarik zincirlerinde yeni kırılmalara yol açabilir.
Küresel ve Bölgesel Boyut
AB-Çin ticaret gerilimi, yalnızca iki taraf arasında bir sorun olmaktan çıkıp küresel ticaret düzenini de etkiliyor. Dünya Ticaret Örgütü'nün (WTO) işlevsizleştiği bir dönemde, büyük ekonomiler arasındaki ticaret anlaşmazlıkları çok taraflı çözüm mekanizmalarından yoksun ilerliyor. Bu durum, korumacılığın yayılması riskini artırıyor. Özellikle ABD ile Çin arasındaki teknoloji savaşı ve tarifeler sürerken, AB'nin de benzer bir çizgiye kayması, dünya ticaretinin bloklara ayrılmasını hızlandırabilir.
Asya-Pasifik bölgesi açısından bakıldığında, Çin'in AB ile yaşadığı ticari gerilim, bölgedeki diğer ülkeler için hem risk hem fırsat yaratıyor. Güneydoğu Asya ülkeleri, Çin'den AB'ye giden tedarik zincirlerinde alternatif üretim merkezleri olarak öne çıkabilir. Ancak aynı zamanda Çin ekonomisindeki yavaşlama, bölge ekonomileri için ihracat pazarlarını daraltabilir. Japonya ve Güney Kore gibi teknoloji üreticileri ise AB pazarında Çin ürünlerine karşı uygulanacak olası kısıtlamalardan dolaylı olarak faydalanabilir.
Avrupa içinde de görüş ayrılıkları mevcut. Almanya gibi otomotiv devleri, Çin ile ticaret savaşının kendi ekonomilerine zarar vereceğinden endişe ederken, Fransa ve bazı Doğu Avrupa ülkeleri daha sert önlemlerden yana. Bu bölünme, AB'nin ortak bir ticaret politikası belirlemesini zorlaştırıyor. Komisyon'un gelecek ay için koyduğu süre, aslında bu iç dengeleri de yönetme çabası olarak okunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB ile Çin arasındaki ticaret gerilimi, Türkiye'yi doğrudan ve dolaylı olarak etkiliyor. Türkiye, Gümrük Birliği üzerinden AB'nin ortak ticaret politikasına tabi olduğu için, Brüksel'in Çin'e yönelik olası korumacı adımları Türk ihracatçılarını da bağlayabilir. Öte yandan, Çin'den AB'ye yapılan sevkiyatların kısıtlanması, Türkiye'nin AB pazarında tekstil, otomotiv yan sanayi ve beyaz eşya gibi sektörlerde rekabet avantajı yakalamasına kapı aralayabilir. Ayrıca Türkiye, Çin'in Kuşak ve Yol girişimi kapsamındaki yatırımları için alternatif bir üretim üssü olma potansiyeli taşıyor. Ancak Ankara'nın dengeyi iyi gözetmesi gerekiyor; zira Çin, Türkiye'nin en büyük ithalat kaynaklarından biri. Olası bir ticaret savaşı, Türkiye'nin ara mal ithalatını ve enerji maliyetlerini olumsuz etkileyebilir.
