Avrupa Birliği'nde (AB) çocukları dijital platformların zararlarından korumak için harekete geçildi. AB tarafından atanan bağımsız bir uzman kurulu, 13 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımının kısıtlanmasını tavsiye eden kapsamlı bir rapor yayımladı. Uzmanlar, erken yaşta sosyal medyaya maruz kalmanın çocukların psikolojik gelişimi, uyku düzeni ve akademik başarısı üzerinde olumsuz etkiler yarattığını vurguluyor. Avrupa Komisyonu'nun bu rapor doğrultusunda önümüzdeki aylarda yasal bir düzenleme teklifi sunması bekleniyor. Teklifin, AB genelinde uyumlu bir çerçeve oluşturması ve üye ülkelerin ulusal mevzuatlarına temel teşkil etmesi hedefleniyor.
Kapsam ve öneriler: Yaş sınırı, ebeveyn izni ve algoritma düzenlemesi
Uzman kurulunun raporu, yalnızca bir yaş sınırı getirmekle kalmıyor; aynı zamanda platformların çocuklara yönelik hedefli reklam ve algoritmik içerik önerilerine de sınırlama getirilmesini öngörüyor. Buna göre, 13-16 yaş arası ergenler için de ebeveyn izni olmadan sosyal medya hesabı açma yasağı gündeme gelebilir. Raporda, “çocukların dijital haklarının korunması” ilkesi öne çıkarılırken, şirketlerin yaş doğrulama mekanizmalarını güçlendirmesi ve veri işleme faaliyetlerini şeffaflaştırması isteniyor. Ayrıca, sosyal medya platformlarının, çocukların bağımlılık geliştirmesine yol açan sonsuz kaydırma ve bildirim sistemlerini yeniden tasarlaması da tavsiyeler arasında yer alıyor.
Bu öneriler, AB'nin 2022'de kabul ettiği Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ve Dijital Pazarlar Yasası (DMA) gibi düzenlemelerin devamı niteliğinde. Avrupa Komisyonu, çocukların çevrim içi güvenliğini öncelikli politika alanlarından biri olarak belirlemiş durumda. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, geçtiğimiz aylarda yaptığı bir konuşmada, “çocuklarımızı dijital dünyanın tuzaklarından korumak için somut adımlar atmamız gerekiyor. Sosyal medya, genç beyinler için bir oyun alanı olmamalı; onların sağlıklı gelişimine katkı sağlayacak bir araç haline getirilmeli” ifadelerini kullanmıştı.
Küresel eğilim ve AB'nin öncü rolü
AB'nin bu hamlesi, küresel çapta artan bir eğilimin yansıması. Fransa, 2023'te 15 yaş altı çocuklar için sosyal medya kullanımını sınırlandıran bir yasayı kabul eden ilk AB üyesi oldu. Birleşik Krallık ise 2024 yılında yürürlüğe giren Çevrim İçi Güvenlik Yasası ile platformlara, çocukları zararlı içeriklerden koruma yükümlülüğü getirdi. ABD'de ise federal düzeyde bir düzenleme bulunmamakla birlikte, Utah ve Arkansas gibi eyaletler 18 yaş altı için ebeveyn izni zorunluluğu getiren yasalar çıkardı. Uzman raporu, AB'nin bu alanda küresel standart belirleme potansiyeline işaret ediyor. Ancak bazı sivil toplum kuruluşları, yaş sınırlamasının uygulamada denetim zorluğu yaratacağını ve çocukların sosyal medyayı gizli kullanımını teşvik edebileceğini belirtiyor. Öte yandan, teknoloji şirketleri, özellikle Meta (Facebook, Instagram) ve ByteDance (TikTok), yaş doğrulamanın mahremiyet risklerine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin çocukları sosyal medyanın zararlarından koruma yönündeki bu adımı, Türkiye'nin de benzer bir düzenleme ihtiyacını yeniden gündeme taşıyabilir. Türkiye'de 2024 itibarıyla 12-17 yaş grubunda sosyal medya kullanım oranı %90'ın üzerindedir ve bu yaş grubunda siber zorbalık, dijital bağımlılık ve mahremiyet ihlalleri sıkça raporlanmaktadır. AB standartlarına uyum sürecinde olan Türkiye, Dijital Hizmetler Yasası gibi düzenlemeleri ulusal mevzuatına adapte etmeye çalışırken, bu rapor referans alınabilir. Ayrıca, Türkiye'de 2023'te kabul edilen ancak detayları henüz netleşmeyen “Dijital Oyun ve Sosyal Medya Yasası”nın da bu yönde güncellenme potansiyeli bulunuyor. Küresel teknoloji şirketlerinin Türkiye pazarında da faaliyet göstermesi nedeniyle, AB düzenlemeleri dolaylı olarak Türkiye'deki uygulamaları da etkileyebilir.
