Cumhuriyetçi Indiana Senatörü Jim Banks, Başkan Donald Trump'ın göreve başladığı ilk gün imzaladığı ve ABD'de doğumla vatandaşlık tanımını yeniden şekillendiren başkanlık kararnamesini yasalaştırmak için Pazartesi günü bir yasa teklifi sundu. "2026 Vatandaşlık Yasası" adını taşıyan düzenleme, ABD'ye "yetkisiz giren veya giriş amacı" ne olursa olsun herhangi bir kişinin çocuğuna otomatik vatandaşlık verilmesini engellemeyi hedefliyor. Bu girişim, ABD Anayasası'nın 14. Ek Maddesi'nde yer alan ve 1868'den beri yürürlükte olan doğumla vatandaşlık hakkının yorumlanmasında köklü bir değişiklik anlamına geliyor. Trump yönetimi, bu adımıyla göçmenlik sistemini sıkılaştırma ve sınır güvenliğini artırma vaadini yerine getirirken, hukukçular ve sivil haklar örgütleri bu düzenlemenin anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle mahkemeye gitmeye hazırlanıyor.
Doğumla vatandaşlık hakkının tarihi ve yasal zemini
ABD'de doğumla vatandaşlık hakkı, Amerikan İç Savaşı sonrasında 1868'de kabul edilen 14. Anayasa Değişikliği'ne dayanıyor. Bu değişiklik, ABD'de doğan herkesin, ebeveynlerinin vatandaşlık statüsüne bakılmaksızın ABD vatandaşı olmasını güvence altına alıyor. Yıllar boyunca Yüksek Mahkeme, bu hükmü geniş yorumlayarak belgesiz göçmenlerin çocuklarını da kapsadığını teyit etti. Trump yönetimi ise bu yorumun yanlış olduğunu savunuyor ve vatandaşlığın yalnızca yasal olarak ABD'de bulunan kişilerin çocuklarına verilmesi gerektiğini ileri sürüyor. Senatör Banks'ın teklifi, bu yorumu yasal bir çerçeveye oturtmayı amaçlıyor. Tasarı, ABD'ye "yetkisiz giriş" yapan kişilerin (örneğin, vize ihlali yapan veya sınırı yasadışı yollarla geçenler) ve "geçici bir amaçla" (örneğin, turist vizesiyle gelenler) ABD'de bulunanların çocuklarının doğumda otomatik vatandaşlık almasını engelliyor. Ancak yasal daimi oturum izni (green card) sahiplerinin çocukları bu kapsam dışında tutuluyor.
Trump, 20 Ocak 2025'te imzaladığı başkanlık kararnamesiyle, federal kurumlara doğumla vatandaşlık hakkını kısıtlayan yeni yönergeler yayımlama talimatı vermişti. Bu kararname, ABD'de doğan her çocuğun otomatik olarak vatandaş olmasını öngören mevcut uygulamayı sona erdirmeyi hedefliyordu. Ancak kararname, mahkemeler tarafından anayasaya aykırı bulunma riski taşıyordu. Bu nedenle Trump yönetimi, Kongre'den yasal bir düzenleme çıkarmayı tercih ediyor. Senatör Banks'ın teklifi, bu amaca hizmet ediyor. Tasarı, Senato'da Cumhuriyetçilerin çoğunluğu sayesinde komiteden geçme şansına sahip olsa da, Demokratların ve bazı ılımlı Cumhuriyetçilerin muhalefetiyle karşılaşması bekleniyor.
Küresel yankılar ve bölgesel boyut
Doğumla vatandaşlık hakkı, yalnızca ABD'de değil, dünyada birçok ülkede tartışmalı bir konu. ABD, Kanada ve Meksika gibi ülkeler, doğumla vatandaşlık hakkı tanıyan az sayıdaki ülke arasında yer alıyor. Avrupa ülkelerinin çoğu ise bu hakkı tanımıyor veya sıkı koşullara bağlıyor. Trump yönetiminin bu adımı, göçmenlik politikalarında küresel bir sağa kayışın parçası olarak değerlendirilebilir. Özellikle Avrupa'da aşırı sağ partilerin yükselişiyle birlikte, doğumla vatandaşlık hakkının kaldırılmasına yönelik talepler artıyor. Ancak ABD'deki bu girişim, yalnızca göçmenlik politikasını değil, aynı zamanda ABD'nin uluslararası imajını da etkileyebilir. ABD, tarihsel olarak göçmenler için bir "umut ülkesi" olarak görülürken, bu tür bir düzenleme bu algıyı zedeleyebilir.
Öte yandan, Orta Amerika ülkeleri başta olmak üzere, ABD'ye yönelik göçün yoğun olduğu bölgeler, bu düzenlemeden doğrudan etkilenecektir. Meksika ve Guatemala gibi ülkelerden ABD'ye yasadışı yollarla giren göçmenlerin çocukları, artık otomatik olarak ABD vatandaşı olamayacak. Bu durum, göçmenlerin çocuklarının geleceği ve aile birleşimi açısından önemli sonuçlar doğuracaktır. Ayrıca, ABD'de doğan ancak ebeveynleri yasadışı statüde olan çocukların vatansız kalma riski bulunuyor. Ancak tasarı, bu çocukların vatansız kalmasını önlemek için herhangi bir istisna öngörmüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk vatandaşlarının ABD'ye göç etme ve vatandaşlık edinme süreçlerini doğrudan etkilemese de, küresel göçmenlik politikalarındaki sertleşme eğiliminin bir parçası olarak değerlendirilmelidir. ABD'nin doğumla vatandaşlık hakkını kısıtlaması, diğer ülkelerde de benzer düzenlemeleri teşvik edebilir. Türkiye, kendi göçmenlik politikalarında daha esnek bir yaklaşım benimsemiş olsa da, Avrupa Birliği ülkelerindeki benzer tartışmalar Türkiye'den AB'ye yönelik göç hareketlerini etkileyebilir. Ayrıca, ABD'de yaşayan Türk toplumu, bu düzenlemeden doğrudan etkilenmese de, genel göçmenlik ortamının daha kısıtlayıcı hale gelmesi, vize başvuruları ve aile birleşimi süreçlerini zorlaştırabilir. Türk dış politikası açısından, bu gelişme ABD ile ilişkilerde yeni bir gündem maddesi oluşturmuyor, ancak küresel göç yönetimi tartışmalarında Türkiye'nin pozisyonunu netleştirmesi gerektiğini hatırlatıyor.
