ABD eski Başkanı Donald Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, Ukrayna ile Rusya arasında imzalanan mutabakat zaptı sayesinde petrol akışının arttığını ve fiyatların düştüğünü öne sürdü. Trump'ın iddiası, ülkede enflasyonun hâlâ yüksek seyrettiği bir dönemde kamuoyunda tartışma yarattı. Gerçekten de ABD'de fiyatlar düşüyor mu, yoksa Trump'ın söylemi siyasi bir manevra mı? Veriler, bu soruya net bir cevap vermekten uzak. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'nun son raporuna göre, enflasyon yıllık bazda yüzde 3,4 seviyesinde bulunuyor ve bu oran Merkez Bankası'nın hedeflediği yüzde 2'nin oldukça üzerinde. Petrol fiyatlarındaki düşüşe rağmen, gıda ve konut gibi temel ihtiyaç kalemlerinde fiyat artışı devam ediyor.
Petrol fiyatları düşüşte: Gerçek mi, algı mı?
Trump'ın mutabakat zaptı olarak işaret ettiği belge, Ukrayna ile Rusya arasında Karadeniz'de tahıl koridoru ve enerji ticareti konusunda imzalanan bir anlaşmaydı. Ancak bu anlaşma, henüz tam olarak uygulanmış değil; görüşmeler sürüyor. Petrol fiyatlarındaki son düşüş ise daha çok küresel talep endişelerinden kaynaklanıyor. Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) verilerine göre, Çin'deki ekonomik yavaşlama ve ABD'deki stok artışları, Brent petrolün varil fiyatını 82 dolara kadar geriletti. Ancak bu düşüşün tüketici fiyatlarına yansıması zaman alıyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), benzin fiyatlarının bir önceki aya göre yüzde 1,2 düştüğünü, ancak geçen yıla göre hâlâ yüzde 5 daha yüksek olduğunu bildirdi.
Uzmanlar, Trump'ın iddiasının abartılı olduğunu düşünüyor. Harvard Üniversitesi'nden ekonomist Jason Furman, "Petrol fiyatlarındaki düşüş, enerji dışı kalemlerdeki fiyat artışlarını dengelemeye yetmiyor. Özellikle konut kiraları ve sağlık hizmetleri maliyetleri yükselmeye devam ediyor" dedi. ABD'de kira fiyatları yıllık bazda yüzde 4,3 artarken, sağlık sigortası primleri yüzde 7,2 yükseldi.
Küresel enerji dengeleri ve siyasi yansımaları
Trump'ın bu çıkışı, önümüzdeki yıl yapılacak başkanlık seçimlerine yönelik bir hamle olarak yorumlanıyor. Trump, döneminde enerji bağımsızlığını sağladığını ve petrol fiyatlarını düşürdüğünü iddia ediyor. Ancak mevcut Başkan Joe Biden yönetimi de benzer hedefler peşinde. Biden, Stratejik Petrol Rezervi'nden (SPR) 180 milyon varil petrol satışı yaparak fiyatları kontrol altında tutmaya çalıştı. Yine de ABD'de benzin fiyatları, ortalama 3,52 dolar/galon seviyesinde. Bu, pandemi öncesi dönemin üzerinde bir fiyat.
Bu tartışmalar, küresel enerji piyasalarında Rusya-Ukrayna savaşının yarattığı belirsizliklerin devam ettiğini gösteriyor. OPEC+ grubunun üretim kesintileri ve Suudi Arabistan'ın gönüllü ek kesintileri, arzı kısıtlıyor. Aynı zamanda, yeşil enerji dönüşümü ve iklim politikaları, fosil yakıt yatırımlarını azaltıyor. Bu faktörler, petrol fiyatlarının kısa vadede büyük ölçüde düşmesini engelliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki fiyat tartışmaları, Türkiye için iki açıdan önem taşıyor. Birincisi, Türkiye enerjide dışa bağımlı bir ülke; petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki düşüş, cari açığı azaltabilir. Ancak Trump'ın iddia ettiği gibi büyük bir düşüş yaşanmadığı için, Türkiye'nin enerji ithalat faturasındaki rahatlama sınırlı kalacaktır. İkincisi, enflasyonla mücadele eden Türkiye'de, küresel fiyat eğilimleri yurt içi fiyatları da etkiliyor. ABD Merkez Bankası'nın faiz artırımları, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışına neden olarak Türk lirasının değer kaybını hızlandırabilir. Dolayısıyla, ABD enflasyon verileri ve Trump'ın söylemleri, sadece bir siyasi tartışma değil, Türkiye ekonomisini yakından ilgilendiren bir gelişmedir.
