ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), Çin'deki zorla çalıştırma uygulamalarını gerekçe göstererek yeni bir gümrük tarifesi paketi hazırlığına başladı. Söz konusu girişim, ABD'nin 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. Maddesi kapsamında yürütülen haksız ticaret uygulamaları soruşturmasına dayanıyor. USTR'nin önerisi, eski Başkan Donald Trump döneminde uygulamaya konulan gümrük vergilerinin yeniden yapılandırılması ve güncellenmesi amacını taşıyor.
Gelişmenin arka planı: 301. Madde soruşturmaları ve ticaret savaşları
ABD'nin 301. Madde soruşturmaları, bir ülkenin ticaret anlaşmalarını ihlal ettiği veya Amerikan ticaretine haksız kısıtlamalar getirdiği durumlarda başlatılıyor. Trump yönetimi, 2018 yılında Çin'in fikri mülkiyet hırsızlığı ve zorla teknoloji transferi iddialarıyla başlattığı soruşturmalar sonucunda yüz milyarlarca dolarlık Çin malına ek gümrük vergisi uygulamıştı.
Şimdi ise USTR, zorla çalıştırma endişelerini de bu çerçeveye dahil ederek yeni tarifeler için zemin hazırlıyor. Özellikle Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki pamuk, tekstil ve elektronik gibi sektörlerde zorla çalıştırma iddiaları, ABD Kongresi'nde de geniş yankı bulmuştu. 2021'de kabul edilen Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA), bu bölgeden gelen ürünlerin ABD'ye girişini yasaklamıştı.
USTR'nin yeni önerisi, bu yasağın ötesine geçerek daha geniş bir mal grubunu tarifelere tabi tutmayı hedefliyor. Rapora göre, soruşturma kapsamında Çin'in tüm tekstil, hazır giyim ve bazı teknoloji ürünleri değerlendirilmeye alınacak.
Bölgesel ve küresel boyut: Çin-ABD ticaret savaşının yeni cephesi
Bu hamle, ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşının yeniden alevlenmesi anlamına geliyor. Biden yönetimi, Trump dönemindeki tarifeleri büyük ölçüde korurken, bazı ürünlerde muafiyetler tanımıştı. Ancak son dönemde Çin'e yönelik daha sert tedbirler alınması yönünde Kongre'den ve sendikalardan gelen baskı artıyor.
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) nezdinde de tartışmalı olan bu tarifeler, küresel tedarik zincirlerinde yeni kırılmalara yol açabilir. Özellikle tekstil ve hazır giyim sektöründe Çin'e bağımlı olan birçok ülke, bu gelişmeden doğrudan etkilenecektir. Bangladeş, Vietnam ve Hindistan gibi ülkeler, Çin'den kayacak üretim için alternatif merkezler olarak öne çıkıyor.
ABD'nin insan hakları söylemiyle gerekçelendirdiği bu hamle, Çin tarafından sert bir dille eleştirildi. Pekin yönetimi, Sincan'daki iddiaları reddederken, bu tür tarifeleri 'ticaret korumacılığı' olarak nitelendiriyor. Uzmanlar, ABD'nin asıl amacının Çin'in yükselen teknoloji sektörünü hedef almak olduğunu, zorla çalıştırma argümanının ise meşruiyet sağladığını ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-Çin ticaret savaşının yeni boyutundan hem fırsatlar hem de risklerle karşı karşıya kalabilir. Kısa vadede, Çin'den çıkabilecek tekstil ve hazır giyim siparişlerinin bir kısmı Türkiye'ye yönelebilir. Ancak Türkiye'nin bu pastadan pay alabilmesi için ABD ile ticari ilişkilerinde tercihli tarife anlaşmalarına sahip olması gerekir. Öte yandan, ABD'nin zorla çalıştırma gerekçesini bir dış politika aracı olarak kullanması, ileride Türkiye'ye yönelik benzer iddiaların gündeme gelmesi riskini de beraberinde getiriyor. Türkiye, iş gücü piyasasında şeffaflık ve uluslararası standartlara uyum konusunda proaktif adımlar atarak bu riski yönetebilir. Orta ve uzun vadede, küresel tedarik zincirlerindeki dönüşüm Türkiye için bir avantaja dönüştürülebilir.
