ABD Yüksek Mahkemesi, Teksas eyaletinin çocukların mobil uygulama indirmeleri için ebeveyn onayı zorunluluğu getiren yasasının uygulanmasının önündeki engeli kaldırdı. Yüksek Mahkeme, geçici bir kararla, eyalet yasasının yürürlüğe girmesine izin verirken, alt mahkemenin yasayı engelleyen tedbir kararını bozdu. Karar, çevrimiçi platformların çocuk kullanıcıları koruma yükümlülüğü ile ifade özgürlüğü arasındaki hassas dengeyi yeniden gündeme taşıdı. Teksas Valisi Greg Abbott tarafından desteklenen yasa, 18 yaşından küçüklerin uygulama mağazalarından indirme yapabilmesi için ebeveyn izni gerektiriyor ve şirketlerin yaş doğrulama mekanizmaları kurmasını zorunlu kılıyor.
Gelişmenin arka planı
Teksas'ta 2023 yılında kabul edilen ve "SCOPE Yasası" (Securing Children Online through Parental Empowerment) olarak bilinen düzenleme, çocukların çevrimiçi mahremiyetini korumayı hedefliyor. Yasaya göre, uygulama mağazaları ve dijital platformlar, reşit olmayan kullanıcıların hesap açması veya uygulama indirmesi durumunda ebeveyn onayı almakla yükümlü. Ayrıca, şirketlerin yaş doğrulama için kimlik belgesi veya kredi kartı gibi yöntemler kullanması gerekiyor. Teknoloji şirketleri ve sivil toplum örgütleri, yasanın ifade özgürlüğünü kısıtladığı ve kullanıcı verilerinin toplanmasını artırarak mahremiyet riski oluşturduğu gerekçesiyle dava açmıştı. Alt mahkeme, yasanın "aşırı derecede geniş" olduğu ve Birinci Anayasa Değişikliği'ni ihlal ettiği gerekçesiyle geçici olarak durdurulmasına karar vermişti.
Yüksek Mahkeme'nin kararı, henüz yasanın anayasaya uygunluğu konusunda nihai bir hüküm içermiyor. Mahkeme, tarafların sunduğu delilleri değerlendirirken, eyalet yasasının uygulanmasının yaratacağı potansiyel zararlar ile yasanın korumayı amaçladığı çocuk güvenliği arasında bir denge kurmaya çalıştı. Kararın gerekçesinde, "Çocukların çevrimiçi ortamda karşılaştığı risklerin ciddiyeti göz önüne alındığında, eyaletin düzenleme yapma konusunda meşru bir menfaati bulunmaktadır" ifadelerine yer verildi.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu karar, yalnızca Teksas için değil, ABD genelinde çocuk güvenliği ve dijital düzenlemeler konusunda emsal teşkil edebilir. Son yıllarda Utah, Arkansas, Louisiana gibi birçok eyalet benzer yasalar çıkarmış, ancak bunların büyük kısmı mahkeme kararlarıyla engellenmişti. Federal düzeyde ise Kongre'de Çocuk Çevrimiçi Güvenliği Yasası (KOSA) gibi düzenlemeler tartışılıyor. Küresel ölçekte, Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ve Birleşik Krallık'ın Çevrimiçi Güvenlik Yasası, platformlara çocukları koruma yükümlülüğü getiriyor. Ancak ABD'deki bu karar, eyaletlerin bu alandaki yetkilerini genişletmesi açısından önemli bir dönüm noktası olabilir. Teknoloji devleri Apple, Google ve Meta gibi şirketler, farklı eyaletlerde farklı kurallarla karşılaşmanın operasyonel zorluk yaratacağını ve ifade özgürlüğünü tehdit edeceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'de de dijital platformların çocuk kullanıcıları koruma yükümlülüğü konusundaki tartışmaları yakından ilgilendiriyor. Türkiye'de 2020'de yürürlüğe giren Sosyal Medya Yasası ve 2024'te kabul edilen Dijital Güvenlik Yasa Tasarısı, benzer şekilde çocukların çevrimiçi mahremiyetini korumayı hedefliyor. ABD Yüksek Mahkemesi'nin kararı, Türk yasa koyuculara eyalet düzeyinde bile olsa bu tür düzenlemelerin uygulanabilir olduğunu gösteriyor. Ancak, Türkiye'deki düzenlemelerin ABD'deki gibi ifade özgürlüğü tartışmalarına yol açması muhtemel. Ayrıca, Türk teknoloji şirketlerinin küresel pazarda rekabet edebilmesi için bu tür yasalara uyum sağlaması gerekebilir. Kararın, Türkiye'nin AB ile müzakerelerinde dijital düzenlemeler alanında bir referans noktası oluşturması da mümkün.
