ABD genelinde her gece binlerce rideshare sürücüsü, kapılarını tanımadığı yolculara açarak işlerinin doğası gereği kırılganlığı kabulleniyor. Ancak sürücüler, yalnızca platform vaatlerinin ötesinde somut güvenlik garantileri talep ediyor. Kongre'nin bu konuda harekete geçmesi gerektiğini vurgulayan sürücü örgütleri, hem şirketlerin hem de yasa koyucuların sorumluluk üstlenmesi çağrısında bulunuyor.
Güvenlik açığı ve düzenleme ihtiyacı
Uber, Lyft gibi platformlarda çalışan milyonlarca sürücü, işe alım sürecinden hizmet anına kadar çeşitli risklerle karşı karşıya. Yetersiz arka plan kontrolü, anonim yolcuların neden olduğu şiddet olayları ve kazalara karşı kısıtlı sigorta kapsamı, sürücülerin temel endişeleri arasında. Örneğin, 2023 verilerine göre yalnızca Kaliforniya'da 200'den fazla sürücü ciddi saldırıya uğradı. Şirketlerin güvenlik protokolleri ise eyaletten eyalete değişiklik gösteriyor, bu da tutarsız korumalara yol açıyor.
Sürücü savunucuları, “gig ekonomisi” çalışanlarının yasal statüsünün belirsizliğine dikkat çekiyor. Çoğu bağımsız yüklenici olarak sınıflandırıldığı için iş kazaları veya müşteri kaynaklı zararlarda işveren güvencesi alamıyor. Bu durum, sürücüleri iflas eşiğine getiren ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Kongre'deki yasal düzenleme çabaları
Demokrat ve Cumhuriyetçi bazı senatörlerin ortaklaşa sunduğu “Rideshare Güvenlik Yasası”, sürücüler için asgari güvenlik standartları getirmeyi amaçlıyor. Yasa tasarısı, platformların gerçek zamanlı arka plan kontrolleri yapmasını, sürücülere kaza ve saldırı anında doğrudan şirket destek hattına ulaşma imkânı sunmasını ve her yolculuk öncesi fotoğraflı kimlik doğrulaması zorunluluğu getiriyor. Ayrıca, sürücü acil durum fonları oluşturulması da tasarıda yer alıyor.
Şu ana kadar 12 eyalet benzer yasaları çıkardı, ancak federal düzeyde bir düzenleme henüz mevcut değil. Tasarının Kongre'de geçme ihtimali, şirketlerin lobi faaliyetleri nedeniyle belirsiz. Teknoloji firmaları, maliyetin artacağı ve esnek çalışma modelinin zarar göreceği gerekçesiyle tasarıya karşı çıkıyor.
Uzmanlara göre, bu düzenleme yalnızca sürücüleri değil, aynı zamanda yolcuları da koruyacak. Daha iyi denetim süreçleri, sahte hesapların ve kayıt dışı araçların yol açtığı kazaları azaltabilir. Örneğin, 2023'te New York'ta satın alınmış hesaplara sahip sürücülerin karıştığı üç ölümcül kaza kaydedildi.
Sektör perspektifi ve iş modeli üzerindeki etkiler
Rideshare endüstrisi, pandemi sonrası toparlanma sürecinde talep patlaması yaşarken, güvenlik endişeleri büyüyen bir kriz haline geliyor. Şirketler, uygulama içi acil durum düğmeleri ve yolculuk paylaşımı gibi önlemler alsa da sürücüler bunların yetersiz olduğunu söylüyor. Özellikle gece vardiyalarında kadın sürücülerin maruz kaldığı taciz, sorunun cinsiyet boyutunu da ortaya koyuyor.
Ekonomistler, yasal düzenlemelerin kısa vadede şirket kârlarını azaltabileceğini, ancak uzun vadede iş gücü devir hızını düşürerek verimliliği artırabileceğini belirtiyor. Sürücü memnuniyeti, müşteri deneyimine doğrudan yansıyor; yapılan araştırmaya göre güvenlik endişesi olan sürücülerin platformdan ayrılma olasılığı %40 daha yüksek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer “ulaşım ağ hizmetleri” platformları (BiTaksi, Uber gibi) faaliyet gösteriyor. Türkiye'de bu hizmetler, belediye denetiminde ticari taksi sınıflandırmasına tabi olsa da sürücü güvenliği konusu gündemde. Artan şiddet olayları ve trafik kazaları, Türkiye'de de benzer düzenlemelerin tartışılmasına yol açabilir. Ayrıca, Türk sürücülerinin çoğu bireysel esnaf statüsünde olduğu için sosyal güvence eksikliği yaşıyor. ABD'deki yasa tasarısı, Türkiye'deki düzenleyicilere emsal teşkil edebilir ve gig ekonomisi çalışanlarının korunmasına yönelik bir model sunabilir.
