ABD'de yasa dışı elektronik sigara kullanımı endişe verici boyutlara ulaşırken, eski Kongre Üyesi Chris Stewart, ülkenin Çin'de üretilen ve sağlık riskleri taşıyan bu ürünlerin devasa akınına karşı çok daha hızlı ve kararlı bir şekilde harekete geçmesi gerektiğini vurguladı. Stewart, yasa dışı e-sigaraların yalnızca tüketici sağlığını tehdit etmekle kalmayıp, aynı zamanda yasal Amerikan işletmelerinin rekabet gücünü de ciddi şekilde zedelediğini belirterek, federal hükümetin bu konudaki eylemlerinin yetersiz kaldığını ifade etti.
Yasa dışı e-sigara akını ve sağlık tehdidi
ABD'de son yıllarda özellikle gençler arasında elektronik sigara kullanımı hızla yayılırken, piyasaya sürülen yasa dışı ürünlerin büyük bir kısmı Çin'den geliyor. Bu ürünler, FDA'nın onay sürecinden geçmeden ve herhangi bir kalite kontrolüne tabi tutulmadan ülkeye sokuluyor. Uzmanlar, bu cihazlarda kullanılan nikotin oranlarının etiketlerde belirtilenden çok daha yüksek olduğunu, ayrıca içeriklerinde yasaklı kimyasallar ve ağır metaller bulunabileceğini belirtiyor.
Chris Stewart, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Her gün milyonlarca yasa dışı e-sigara ABD sınırlarından içeri giriyor. Bu ürünler sadece gençlerimizin sağlığını tehlikeye atmakla kalmıyor, aynı zamanda kurallara uyan Amerikan şirketlerini de haksız rekabetle karşı karşıya bırakıyor. Denetim mekanizmaları o kadar yetersiz ki, bu ürünler adeta engellenmeden satılıyor" dedi. Stewart ayrıca, federal hükümetin mevcut politikalarının bu krizi çözmekte yetersiz kaldığını ve daha sert önlemler alınması gerektiğinin altını çizdi.
Yasa dışı e-sigara ticareti, ABD'de son yıllarda büyük bir kara para kaynağı haline geldi. Uzmanlar, bu ticaretin boyutunun yıllık milyarlarca doları bulduğunu tahmin ediyor. Özellikle liman kentlerinde ve sınır bölgelerinde yapılan operasyonlarda tonlarca e-sigara ele geçiriliyor. Ancak bu operasyonların, akışı durdurmakta yetersiz kaldığı belirtiliyor. Yasal e-sigara üreticileri ise, FDA'nın onay süreçlerinin yavaş işlemesi nedeniyle piyasada rekabet edemediklerini ve yasa dışı ürünlerin fiyat avantajıyla tüketiciyi kendine çektiğini dile getiriyor.
Küresel boyut ve ABD'nin politikaları
ABD'nin yasa dışı e-sigara sorunu, küresel ölçekte benzer mücadelelerin yaşandığı bir dönemde gündeme geliyor. Çin, dünya elektronik sigara pazarının büyük bir bölümünü üretirken, ülkenin ihracat politikaları ve denetim eksiklikleri, bu ürünlerin yasa dışı yollarla diğer ülkelere ulaşmasına zemin hazırlıyor. ABD'nin Gümrük ve Sınır Koruma (CBP) verilerine göre, 2023 yılında el konulan yasa dışı e-sigara sayısı bir önceki yıla göre %50 oranında arttı. Bu artış, sorunun büyüklüğünü gözler önüne seriyor.
Stewart, Trump yönetiminin Çin'e uyguladığı gümrük tarifelerinin bile bu ürünlerin akışını durduramadığını, çünkü kaçakçıların farklı yöntemler geliştirdiğini belirtiyor. "Gümrük tarifeleri tek başına bir çözüm değil; bu ürünlerin internetten veya küçük paketler halinde posta yoluyla ülkeye sokulmasını engellememiz gerekiyor" diye ekledi. ABD'de bazı eyaletler, yasa dışı e-sigara satışını engellemek amacıyla kendi yasalarını çıkarırken, federal düzeyde alınan önlemlerin yetersizliği eleştiriliyor. Örneğin, Kaliforniya ve New York gibi eyaletler, aromalı e-sigara satışını yasaklayan düzenlemeler getirmesine rağmen, yasa dışı ürünlerin çevrimiçi satışı devam ediyor.
Uzmanlar, çözümün yalnızca denetimlerin artırılmasından geçmediğini, aynı zamanda tüketici farkındalığının oluşturulması ve yasal ürünlere erişimin kolaylaştırılması gerektiğini ifade ediyor. FDA'nın yeni ürün onaylarını hızlandırması ve yasa dışı ürün satan işletmelere ağır cezalar verilmesi önerilen önlemler arasında. Ancak bu adımların hayata geçirilmesi, siyasi irade ve kurumlar arası koordinasyon gerektiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin de benzer bir sorunla karşı karşıya olduğu gerçeğini hatırlatıyor. Türkiye'de de son yıllarda elektronik sigara kullanımı özellikle genç nüfus arasında hızla artıyor. Yasa dışı e-sigara ticareti, Türkiye'nin gümrüklerinde sık sık ele geçirilmesine rağmen, internet üzerinden yapılan satışlarla yayılmaya devam ediyor. Türkiye'nin bu konuda daha etkin bir denetim mekanizması kurması ve uluslararası işbirliğini güçlendirmesi gerekiyor. Ayrıca, ABD'deki tartışmaların benzeri, Türkiye'deki tütün kontrolü politikaları için de önemli çıkarımlar sunuyor. Türkiye'nin, sağlık risklerini azaltmak ve yasal üreticileri korumak amacıyla yasa dışı e-sigara ticaretine karşı daha kapsamlı adımlar atması bekleniyor.
