ABD Kongresi, kişisel verilerini izinsiz toplayıp satan veri simsarlarına (data broker) karşı yeni düzenlemeler getirmeye çalışıyor ancak uzmanlara göre iki önemli tasarı ciddi boşluklar içeriyor. SECURE Data Act ve GUARD Financial Data Act, federal düzeyde veri simsarlarını ilk kez düzenleme altına almayı hedeflerken, tüketicilerin finansal ve sağlık verilerinin korunmasında yetersiz kalıyor. Tasarılar, özellikle üçüncü taraf veri paylaşımı, gözetim reklamcılığı ve veri ihlali bildirimleri gibi kritik alanlarda zayıf hükümler içeriyor. Bu durum, kişisel bilgilerin silah haline getirilmesine ve manipülatif reklamcılığın önlenmesinde başarısız olunmasına yol açabilir.
Veri Simsarları ve Mevcut Düzenleme Eksikliği
Veri simsarları, bireylerin adı, adresi, gelir düzeyi, politik görüşleri ve sağlık bilgileri gibi hassas verilerini genellikle rızaları olmadan toplayıp şirketlere satan şirketlerdir. ABD'de bu şirketler, 2022 itibarıyla yaklaşık 5.000 adet olup, yıllık 15 milyar doların üzerinde gelir elde etmektedir. Buna rağmen, federal düzeyde kapsamlı bir veri gizliliği yasası bulunmamaktadır. Avrupa Birliği'nin GDPR'sine benzer bir düzenleme ABD'de halen mevcut değildir. Eylül 2023'te Tüketici Mali Koruma Bürosu (CFPB) veri simsarlarının tüketici yasalarına uyması için teklif sunmuş, ancak Kongre'nin harekete geçmesi gecikmiştir.
SECURE Data Act, özellikle ulusal güvenlik risklerini hedef alarak ABD düşmanlarına veri satışını yasaklamayı amaçlıyor. Ancak bu yasa, şirketlerin tüketici verilerini satmasını tamamen engellemiyor, yalnızca belirli ülkelerle sınırlandırıyor. GUARD Financial Data Act ise finansal verilerin korunmasını amaçlıyor ancak sağlık, konum veya dijital ayak izi gibi diğer hassas veri türlerini kapsam dışı bırakıyor. Uzmanlar, bu boşlukların veri simsarlarının daha agresif yöntemlerle bilgi toplamasına olanak tanıyacağını belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Veri Egemenliği Mücadelesi
ABD'deki bu düzenleme tartışmaları, küresel çapta veri egemenliği mücadelesinin bir parçasıdır. AB, GDPR ile katı kurallar getirirken, Çin ve Rusya gibi ülkeler veri lokalizasyonunu zorunlu kılmıştır. ABD'nin bu alandaki başarısızlığı, uluslararası veri akışını ve şirketlerin uyum maliyetlerini etkileyebilir. Özellikle Avrupa ve Asya'daki veri koruma otoriteleri, ABD'deki zayıf düzenlemelerin küresel veri güvenliğini tehdit ettiğini savunmaktadır. Örneğin, Meta ve Google gibi ABD merkezli şirketler, Avrupa'da milyarlarca dolar ceza ile karşı karşıya kalırken, ABD'de benzer yaptırımların olmaması adaletsiz bir rekabet ortamı yaratmaktadır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile veri koruma alanında önemli adımlar atmış olsa da, ABD'deki düzenleme eksiklikleri Türk tüketiciler ve şirketler için risk oluşturabilir. Özellikle ABD merkezli veri simsarlarının dolaylı olarak Türkiye'den topladığı veriler, KVKK kapsamının dışında kalabilir. Ayrıca, ABD'nin bu alandaki başarısızlığı, Türkiye'nin Avrupa'ya veri aktarımı konusunda yeterlilik kararı almasındaki zorlukları da artırabilir. Türkiye'nin, ABD'nin aksine, sağlık, finans ve konum verilerini kapsayan daha kapsamlı düzenlemelere gitmesi ve uluslararası standartlara uyum sağlaması stratejik bir gerekliliktir.
