ABD ile İran arasında beş gündür devam eden askeri çatışmalar, bölgesel bir savaşa dönüşme tehdidini beraberinde getiriyor. Washington yönetimi, İran hedeflerine karşı 90 dakika süren geniş çaplı bir hava saldırısı düzenlerken, Tahran da misilleme olarak Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt'teki askeri üsleri hedef aldı. İki ülke arasındaki gerilim, son yılların en yüksek seviyesine ulaşmış durumda ve uluslararası toplum, çatışmaların daha da genişlemesinden endişe ediyor.
Gelişmenin arka planı
ABD, İran'ın bölgedeki milis güçlerine ve kritik altyapı tesislerine yönelik saldırısının, Tahran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine karşı uzun süredir uygulanan baskı politikasının bir parçası olduğunu açıkladı. Pentagon kaynakları, saldırının İran'ın askeri kabiliyetlerini zayıflatmayı ve misilleme kapasitesini sınırlamayı amaçladığını belirtiyor. Öte yandan İran, saldırıları meşru müdafaa hakkı çerçevesinde gerçekleştirdiğini ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığına karşı koymaktan çekinmeyeceğini duyurdu.
Çatışmaların beşinci gününde, ABD savaş uçakları ve insansız hava araçları İran'ın askeri tesislerini ve füze rampalarını vurdu. İran ise Bahreyn'deki ABD Deniz Kuvvetleri üssü, Ürdün'deki askeri tesisler ve Kuveyt'teki lojistik merkezlerine balistik füzelerle karşılık verdi. Her iki taraf da sivil kayıplar konusunda farklı iddialarda bulunuyor; ancak bağımsız kaynaklar, çatışmalarda en az 45 sivilin hayatını kaybettiğini ve yüzlerce kişinin yaralandığını bildiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran çatışması, Ortadoğu'da büyük bir krize dönüşme potansiyeli taşıyor. Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt'in hedef alınması, İran'ın bölgedeki ABD müttefiklerine karşı doğrudan saldırıya geçtiğini gösteriyor. Bu durum, Körfez ülkeleri ve Ürdün'ün askeri stratejilerini yeniden gözden geçirmesine, hatta ABD'den daha fazla destek talep etmesine yol açabilir. Öte yandan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin çatışmalara doğrudan müdahil olma riski, enerji piyasalarında tedirginliğe neden oluyor. Petrol fiyatları, çatışmaların başlamasından bu yana yüzde 15'ten fazla artış gösterdi ve 100 dolar seviyesini aştı.
Küresel düzeyde, ABD ve İran arasındaki bu doğrudan askeri karşılaşma, büyük güçler arasında bir angajman riskini de beraberinde getiriyor. Rusya ve Çin, İran'a verdiği diplomatik desteği artırırken, Avrupa Birliği tarafları itidale çağırıyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantı kararı alırken, ateşkes çağrıları henüz karşılık bulmuş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran çatışması, Türkiye'nin güney sınırlarındaki istikrarı doğrudan tehdit ediyor. Çatışmaların genişlemesi halinde, Türkiye'nin enerji tedarik yolları ve komşu ülkelerle olan ticareti olumsuz etkilenebilir. Türkiye, hem NATO müttefiki ABD ile hem de komşusu İran ile dengeli ilişkiler kurma politikasını sürdürmekte zorlanabilir. Ayrıca, bölgeden gelebilecek yeni bir mülteci dalgası, Türkiye'nin üzerindeki göç yükünü artırabilir. Ankara'nın bu krizde arabuluculuk rolü üstlenmesi beklenirken, gerilimin tırmanması Türkiye'nin Orta Doğu'daki çıkarlarını tehdit eden bir unsur olarak öne çıkıyor.
