ABD, İran'a yönelik hava saldırılarının ikinci dalgasını başlattı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, operasyon İran'ın askeri altyapısını hedef alıyor. İran ise misilleme olarak Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'deki bazı noktaları vurdu. Çatışmalar, ABD Başkanı Donald Trump'ın Tahran yönetimine 'müzakereler durursa bedel ödeyecekler' uyarısının ardından tırmandı. Guardian'ın haberine göre, bu saldırılar Ortadoğu'da yeni bir krize yol açtı. Bölgedeki diplomatik kaynaklar, tansiyonun Soğuk Savaş döneminden bu yana en yüksek seviyede olduğunu belirtiyor.
Saldırıların arka planı ve tırmanma süreci
ABD, ilk saldırıyı Pazartesi günü İran'ın nükleer tesislerini hedef alarak başlattı. Pentagon kaynakları, operasyonun 'İran'ın nükleer silah kapasitesini sınırlamak için' düzenlendiğini açıkladı. İlk dalgada en az 12 İran askeri tesisi vuruldu. İran ise hemen karşılık vererek Basra Körfezi'ndeki müttefik ülkeleri hedef aldı. İran Devrim Muhafızları, yaptıkları açıklamada 'ABD'nin bölgedeki üslerine yönelik saldırıların başladığını' duyurdu. Bahreyn ve Kuveyt'teki askeri tesislerde hasar oluştu.
Trump'ın 'anlaşma ya da saldırı' tehdidi, geçtiğimiz hafta sonu yapılan müzakerelerin çıkmaza girmesiyle arttı. ABD Dışişleri Bakanlığı, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmayı reddettiğini ve bu nedenle 'diplomatik çözümün artık mümkün olmadığını' iddia etti. İran Cumhurbaşkanı ise ülkesinin 'meşru müdafaa hakkını kullandığını' söyledi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu çatışma, Ortadoğu'yu yeni bir bölgesel savaşa sürükleyebilir. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar, saldırılar karşısında tarafsızlıklarını korumaya çalışırken, İran'ın vurduğu Bahreyn ve Kuveyt'te büyük panik yaşanıyor. Ürdün, İran misillemesinin hedefi olmasına rağmen 'topraklarının savunmasızlığına' dikkat çekti.
Küresel ölçekte, petrol fiyatları yüzde 15 arttı ve uluslararası piyasalar dalgalandı. NATO, İran saldırılarını 'terörist eylemler' olarak niteledi, ancak doğrudan müdahale etmeyeceğini duyurdu. Rusya ve Çin, 'provokasyonlara' karşı uyardı ve ABD'yi gerilimi düşürmeye çağırdı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantıya çağrıldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve Körfez ülkeleriyle sınır komşusu olmasa da, Basra Körfezi'ndeki istikrarsızlık Ankara'nın güvenlik ve ekonomik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Çatışma, Türkiye'nin enerji ithalatı ve Irak üzerinden ticareti açısından risk oluşturuyor. Ayrıca, Suriye'de İran unsurlarının varlığı göz önüne alındığında, çatışmanın Türkiye sınırlarına sıçraması ihtimali var. Ankara, şu ana kadar 'bölgesel gerilimin düşürülmesi' çağrısında bulundu, ancak ABD ile İran arasında bir arabuluculuk rolü üstlenemezse durum daha da karmaşıklaşabilir. NATO üyesi olarak Türkiye, ABD'nin baskılarına maruz kalabilir, ancak İran ile ekonomik ilişkileri de korumak zorunda. Bu nedenle Ankara için ince bir denge politikası kritik önem taşıyor.
