ABD'nin Ukrayna'ya askeri ve mali yardımını askıya alması ve Avrupa'yı yalnız bırakması, kıta için yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık, Kiev'e desteklerini sürdürme sözü verse de, ABD'nin sağladığı kapsamlı yardımı tamamen yerine koyabilecek kapasiteden yoksun. Üstelik Avrupa başkentleri, artan savunma harcamaları ve ekonomik durgunlukla boğuşurken, kamuoyunda Ukrayna'ya verilen desteğin sürdürülebilirliği sorgulanıyor.
ABD Desteğinin Geri Çekilmesi ve Avrupa'nın Tepkisi
ABD Başkanı Donald Trump'ın Ukrayna'ya yönelik askeri yardımı geçici olarak durdurma kararı, Avrupa başkentlerinde şok etkisi yarattı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, yardımlar gözden geçirilene kadar askıya alındı. Bu karar, ABD'nin Ukrayna'ya sağladığı yıllık 60 milyar dolarlık yardımın geleceğini belirsizliğe itti. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, "Avrupa, Ukrayna'yı yalnız bırakmayacak" dedi ancak ABD'nin yerini doldurmanın kolay olmadığını da kabul etti. Almanya Şansölyesi Olaf Scholz, "Avrupa'nın güvenliği için Ukrayna'ya desteğimiz devam edecek" açıklamasında bulundu.
Avrupa'nın Ukrayna'ya yaptığı toplam yardım şu ana kadar 140 milyar avroyu aştı. Ancak bu yardımın büyük kısmı mali nitelikte. ABD ise ağırlıklı olarak askeri teçhizat ve istihbarat desteği sağlıyordu. Avrupa'nın askeri üretim kapasitesi, ABD'nin seviyesine ulaşmaktan uzak. Örneğin, ABD'nin gönderdiği HIMARS ve ATACMS füzelerinin yerini doldurmak için Avrupa'nın daha fazla üretim yapması gerekiyor ancak savunma sanayii bu hızda üretim için hazır değil.
Avrupa'nın İç Sorunları ve Ekonomik Baskılar
Avrupa ülkeleri, Ukrayna'ya destek konusunda kendi içlerinde de bölünmüş durumda. Macaristan ve Slovakya gibi ülkeler, ABD'nin tutumunu takip ederek yardımları sorguluyor. Ayrıca, Avrupa ekonomisi Kovid-19 sonrası toparlanma sürecinde ve enerji kriziyle mücadele ediyor. Enflasyon oranları yüksek seyrederken, hükümetler artan savunma harcamalarını finanse etmekte zorlanıyor.
Almanya'da koalisyon hükümeti, bütçe kısıtlamaları nedeniyle Ukrayna'ya yapılacak ek yardımı onaylamakta gecikti. Fransa'da ise çiftçi protestoları ve emeklilik reformu tartışmaları gündemi meşgul ederken, kamuoyunun Ukrayna'ya desteği azalıyor. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, "Ukrayna'ya destek stratejik bir öncelik" dese de, ülke içinde artan yaşam maliyeti krizi hükümeti zorluyor.
Avrupa'nın askeri kapasitesi de yetersiz. NATO verilerine göre, Avrupa ülkelerinin savunma harcamaları GSYİH'nın ortalama %1.5'i seviyesinde. Soğuk Savaş sonrası savunma sanayiinde yaşanan küçülme, üretim kapasitesini sınırlıyor. AB, ortak savunma alımları için 2024 yılında 1.5 milyar avroluk bir fon oluşturdu ancak bu miktar ihtiyacın çok altında.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
ABD'nin Ukrayna'dan çekilmesi, küresel güç dengelerini sarsıyor. Rusya, bu durumu fırsat bilerek askeri operasyonlarını yoğunlaştırabilir. Avrupa'nın yalnız kalması, NATO'nun güvenilirliğini de sorgulatıyor. Doğu Avrupa ülkeleri, ABD'nin güvenlik garantilerine olan güvenlerini yitirebilir.
Öte yandan, Avrupa'nın kendi savunma kapasitesini güçlendirme çabaları hız kazanabilir. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un "stratejik özerklik" çağrıları yeniden gündeme gelebilir. Ancak bu süreç kısa vadede sonuç vermeyecek. Uzmanlar, Avrupa'nın ABD'nin yerini doldurabilmesi için en az 5-10 yıla ihtiyacı olduğunu belirtiyor.
Ekonomik açıdan, Avrupa'nın savunma harcamalarını artırması, diğer kamu hizmetlerine ayrılan bütçeyi kısıtlayabilir. Bu da sosyal huzursuzlukları artırabilir. Ayrıca, ABD ile ticaret gerilimleri, Avrupa ekonomisini daha da kırılgan hale getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Ukrayna'dan çekilmesi ve Avrupa'nın yalnız kalması, Türkiye için hem riskler hem de fırsatlar barındırıyor. Türkiye, Ukrayna'ya askeri destek sağlayarak ve tahıl koridoru anlaşmasında arabuluculuk yaparak bölgesel etkisini artırmıştı. Avrupa'nın güvenlik arayışı, Türkiye'nin NATO içindeki önemini pekiştirebilir. Ancak Avrupa ekonomisindeki yavaşlama, Türkiye'nin ihracatını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Karadeniz'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin enerji ve ticaret yolları için tehdit oluşturuyor. Türkiye, denge politikası izleyerek hem Ukrayna hem de Rusya ile ilişkilerini sürdürmeye çalışacaktır.
