ABD'nin Çin Büyükelçisi David Perdue, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'e, Çin'in İran'a yardım etmesinin "kabul edilemez" olduğunu doğrudan ilettiğini açıkladı. Perdue, Washington'un Pekin'e yönelik bu uyarısının "sürekli bir davul vuruşu" halinde devam ettiğini belirtti. Açıklama, ABD-Çin ilişkilerinde İran dosyasının yeniden merkeze yerleştiğini gösteriyor.
Uyarının Arka Planı
David Perdue'nin sözleri, ABD yönetiminin Çin'e yönelik İran kaynaklı endişelerini diplomatik kanallardan düzenli olarak dile getirdiğini ortaya koyuyor. Trump döneminde başlatılan "maksimum baskı" politikası, İran'ın petrol ihracatını ve bölgesel faaliyetlerini hedef alırken, Çin bu ülkenin en büyük petrol alıcılarından biri olmayı sürdürdü. Washington, Pekin'in İran'a sağladığı ekonomik ve diplomatik desteğin Tahran'ın nükleer programını ve bölgesel etkisini sınırlamaya yönelik çabaları zayıflattığını savunuyor.
Perdue'nin "sürekli davul vuruşu" ifadesi, uyarının tek seferlik bir mesaj olmadığını, aksine sistematik bir baskı kampanyasının parçası olduğunu gösteriyor. ABD, Çinli şirketlere yönelik yaptırımlar ve ikincil yaptırım tehditleriyle İran'la ticaretin maliyetini artırmaya çalışıyor. Ancak Çin, İran'la ilişkilerini egemenlik ve karşılıklı çıkar temelinde yürüttüğünü belirterek ABD'nin tek taraflı yaptırımlarını reddediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran, Çin için yalnızca bir enerji tedarikçisi değil; aynı zamanda Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Orta Doğu'ya açılan stratejik bir kapı. 2021'de imzalanan 25 yıllık kapsamlı işbirliği anlaşması, iki ülke arasındaki bağları kurumsallaştırdı. Çin, İran'ın en büyük ticaret ortağı konumunda ve BM Güvenlik Konseyi'nde Tahran'a yönelik yeni yaptırımlara genellikle mesafeli duruyor.
ABD açısından bu durum, İran'ı izole etme stratejisinin en büyük açıklarından birini oluşturuyor. Çin'in İran'la ticaretini sürdürmesi, yaptırımların etkinliğini azaltıyor ve Tahran'a ekonomik nefes alma alanı sağlıyor. Trump yönetiminin Çin'e yönelik uyarıları, yalnızca İran dosyasıyla sınırlı değil; ticaret savaşları, teknoloji rekabeti ve Tayvan meselesiyle iç içe geçmiş durumda. Bu nedenle Pekin, ABD'nin İran baskısını geniş bir jeopolitik kuşatma stratejisinin parçası olarak okuyor.
Öte yandan İran, Çin ile ilişkilerini denge unsuru olarak kullanarak Batı'ya karşı elini güçlendirmeye çalışıyor. Tahran, nükleer programına ilişkin müzakerelerde Çin'in desteğini önemsiyor. Çin ise İran'ın istikrarını Körfez enerji güvenliği ve bölgesel ticaret yolları açısından kritik görüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin arasındaki İran kaynaklı gerilim, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, İran ile ticari ve enerji bağlarını sürdürürken aynı zamanda ABD yaptırımlarına karşı denge politikası izliyor. Olası yeni ABD yaptırımları, Türk şirketlerinin İran ile ticaretini zorlaştırabilir ve enerji ithalatında risk oluşturabilir. Ayrıca Çin'in İran'a artan ilgisi, Orta Doğu'da güç dengelerini değiştirerek Türkiye'nin bölgesel manevra alanını etkileyebilir. Ankara, hem NATO müttefiki ABD ile hem de komşusu İran ve stratejik ortak Çin ile ilişkilerini dikkatli bir şekilde yönetmek zorunda.
