ABD'nin enerji sektöründe yeni bir trend yükseliyor: Terk edilmiş petrol ve doğal gaz kuyuları, çevresel bir sorun olmaktan çıkarılarak ekonomik fırsata dönüştürülüyor. Pennsylvania, Oklahoma ve diğer eyaletler, binlerce atıl kuyuyu temizlemek ve bunları jeotermal enerji, güneş paneli kurulumu veya metan yakalama gibi projelere dönüştürmek için yeni yasal ve mali mekanizmalar geliştiriyor. Bu girişimler, hem çevre kirliliğini azaltmayı hem de eyalet bütçelerine yük olan temizlik maliyetlerini karşılamayı hedefliyor.
Terk edilmiş kuyuların boyutu ve sorunu
ABD genelinde tahminen 3,2 milyon terk edilmiş petrol ve doğal gaz kuyusu bulunuyor. Bunlardan yalnızca 130 bin kadarı resmi olarak envantere kayıtlı ve temizlik için fon ayrılmış durumda. Bu kuyular, metan gazı sızıntısı yoluyla iklim değişikliğine katkıda bulunuyor, yer altı sularını kirletiyor ve patlama riski taşıyor. Geleneksel yöntemle kuyu başına temizlik maliyeti 20 bin ila 150 bin dolar arasında değişirken, toplam temizlik faturasının 10 milyar doları aştığı tahmin ediliyor. Bu nedenle eyaletler, çözümü yenilikçi modellerde arıyor.
Dönüşüm projeleri ve finansman modelleri
Pennsylvania, 2022'de kabul ettiği yasayla, terk edilmiş kuyuların temizlenmesi için özel bir fon oluşturdu ve enerji şirketlerine vergi teşvikleri sağladı. Oklahoma ise, kuyulardan sızan metanı yakalayarak elektrik üretimine dönüştüren bir proje başlattı. Oklahoma Enerji Bakanı John Smith, "Bu kuyular yıllarca çevreye zarar verdi; şimdi onları temizleyip enerji üretmek bize iki kat kazandırıyor" dedi. Kaliforniya ve Teksas da benzer pilot projeler yürütüyor. Federal hükümet, Altyapı Yasası kapsamında temizlik için 4,7 milyar dolar ayırdı ancak bu miktarın yetersiz olduğu düşünülüyor. Özel sektör de devreye giriyor: Yenilenebilir enerji şirketleri, temizlenmiş kuyu sahalarına güneş panelleri yerleştirerek arazi kiralıyor.
Küresel ölçekte bir model mi?
ABD'nin bu girişimi, dünya genelinde benzer sorunlar yaşayan ülkeler için de örnek teşkil ediyor. Kanada, Rusya ve Suudi Arabistan gibi büyük petrol üreticilerinde on binlerce terk edilmiş kuyu bulunuyor. Uzmanlar, bu modelin gelişmekte olan ülkelerde de uygulanabileceğini, ancak güçlü bir yasal çerçeve ve finansman mekanizması gerektiğini vurguluyor. ABD'de başarılı olması halinde, bu yaklaşımın enerji dönüşümünde bir araç olarak küresel çapta yaygınlaşması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de Güneydoğu Anadolu ve Trakya bölgelerinde yüzlerce terk edilmiş petrol kuyusu bulunuyor. ABD'deki bu model, Türkiye'nin enerji politikası açısından ilham verici olabilir. Özellikle kırsal alanlardaki kuyuların temizlenmesi, çevre kirliliğini azaltırken jeotermal veya güneş enerjisi projeleriyle yerel istihdam yaratabilir. Ancak Türkiye'nin henüz bu konuda kapsamlı bir yasal düzenlemesi veya fonu bulunmuyor. Küresel enerji dönüşümü sürecinde, terk edilmiş kuyuların dönüştürülmesi, hem iklim hedefleri hem de ekonomik fırsatlar açısından Türkiye'nin değerlendirmesi gereken bir model.
