ABD Temsilciler Meclisi, 11 Mart 2025 Çarşamba günü yapılan oylamada, Başkan Donald Trump'ın Kongre onayı olmaksızın İran ile askeri çatışmayı sürdürmesini engelleyen bir kararı kabul etti. 215'e 208 oyla geçen karar, tüm Demokratların ve beş Cumhuriyetçi vekilin desteğiyle kabul edildi. Karar, ABD silahlı kuvvetlerinin İran'a yönelik düşmanca eylemlerden derhal çekilmesini öngörüyor. Bu gelişme, Trump yönetiminin İran'a yönelik artan askeri baskısına ve özellikle Süleymani suikastı sonrası tırmanan gerginliğe bir yanıt olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı: Süleymani Suikastı ve Artan Gerginlik
Kararın temelinde, 3 Ocak 2020'de ABD'nin Bağdat'ta İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'yi öldürmesi yatıyor. Suikast, ABD-İran arasındaki gerilimi tırmandırmış, İran'ın misilleme olarak Irak'taki ABD üslerine balistik füzelerle saldırmasına yol açmıştı. Trump yönetimi, Süleymani'yi 'terörist' olarak nitelendirerek eylemi savunmuş, ancak Kongre üyeleri, Başkan'ın savaş yetkisini aştığını ileri sürmüştü. Suikast sonrası ABD, Irak'taki askeri varlığını artırmış ve Basra Körfezi'ne ek savaş gemileri göndermişti. Karar, bu tırmanışı durdurmayı hedefliyor.
Demokratlar, Başkan'ın Kongre'yi bilgilendirmeden ve onay almadan askeri operasyon başlatmasının anayasaya aykırı olduğunu savunuyor. Kararın mimarlarından Temsilci Barbara Lee, 'Kongre'nin savaş ilan etme yetkisi var; Başkan tek başına ülkeyi savaşa sürükleyemez' ifadelerini kullandı. Cumhuriyetçi cephede ise karara karşı çıkanlar, 'Başkan'ın İran'ı caydırma kabiliyetini sınırlıyor' gerekçesiyle aleyhte oy kullandı. Ancak 5 Cumhuriyetçi, partilerinden ayrılarak kararı destekledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran'ın Tepkisi ve Uluslararası Yansımalar
Karar, Ortadoğu'da büyük yankı uyandırdı. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, 'ABD içindeki bu ses, saldırgan politikalara karşı bir uyanıştır' açıklamasını yaptı. Bölge ülkeleri, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri kararı temkinli karşılarken, Irak ise 'ABD'nin askeri çekilmesi istikrarı artırır' görüşünü dile getirdi. Avrupa Birliği, kararı memnuniyetle karşıladı ve 'diyalog yolunun açılması gerektiğini' vurguladı. Rusya ve Çin ise ABD'nin bölgedeki askeri varlığının azalmasının, küresel güç dengesini değiştirebileceğine dikkat çekti.
Kararın bağlayıcılığı tartışmalı; Temsilciler Meclisi kararı, Senato'dan geçmezse yasal güç kazanamayacak. Senato'da Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olması, kararın yasalaşma ihtimalini düşürüyor. Ancak bu oylama, kamuoyunun savaş yorgunluğunu yansıtması açısından önemli. Ayrıca, Trump yönetiminin İran'a yönelik maksimum baskı politikası, bu kararla iç siyasette zayıflayabilir. Önümüzdeki haftalarda Senato'nun tutumu, ABD'nin Ortadoğu stratejisinin geleceğini belirleyecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu karar, Türkiye'nin güvenlik endişelerini doğrudan etkiliyor. ABD-İran arasındaki gerilimin azalması, Suriye ve Irak'ta Türkiye'nin karşı karşıya olduğu tehditleri hafifletebilir. Ancak ABD'nin bölgeden çekilmesi, İran destekli milis grupların etkinliğini artırabilir ve PKK/YPG'ye yönelik ABD desteğini değiştirebilir. Türkiye, İran ile sınır güvenliği ve enerji iş birliği konularında hassas bir denge kurmaya çalışırken, bu gelişme Ankara'nın diplomatik manevra alanını genişletebilir. Öte yandan, ABD'nin askeri varlığının azalması, Türkiye'nin NATO içindeki rolünü ve Rusya ile ilişkilerini yeniden şekillendirebilir.
