ABD Temsilciler Meclisi'nde, Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın (NDAA) genel kurul gündemine alınmasını sağlayacak usul oylaması, ikisi Cumhuriyetçi olmak üzere üç üyenin muhalefetiyle reddedildi. Meclis Başkanı Mike Johnson liderliğindeki Cumhuriyetçi çoğunluk, yasanın bu hafta sonuna kadar geçirilmesini hedefliyordu ancak muhalif üyelerin tutumu nedeniyle takvim belirsizliğe sürüklendi. Oylama sonrası yapılan açıklamada, milletvekillerinin Bağımsızlık Günü tatili için bu akşam izinli sayılacağı duyurulurken, NDAA'nın ne zaman görüşüleceğine dair net bir zamanlama verilmedi.
Gelişmenin arka planı: Cumhuriyetçi içindeki bölünme ve siyasi hesaplar
NDAA, ABD'nin yıllık savunma harcamalarını belirleyen ve askeri personel, silah sistemleri, teknoloji yatırımları gibi kritik alanları düzenleyen temel yasal çerçevedir. Her yıl yenilenen bu yasa, ABD'nin küresel askeri varlığını ve savunma stratejisini doğrudan etkiler. Ancak bu yılki görüşmeler, Cumhuriyetçi Parti içindeki ideolojik ayrışmaların gölgesinde geçiyor.
Muhalif Cumhuriyetçi üyeler, savunma bütçesine eklenen bazı sosyal politika hükümlerine ve harcama artışlarının borç yükünü artıracağına dair endişelere dikkat çekiyor. Özellikle üç üyenin oylarını geri çekmesi, parti disiplinindeki zafiyeti ortaya koyarken, Başkan Johnson'ın uzlaşma çabalarının da yetersiz kaldığını gösteriyor. Oylama öncesinde yapılan kapalı toplantılarda muhaliflerin talepleri karşılanmayınca, usul oylamasında ret oyu kullanmalarının kaçınılmaz olduğu belirtiliyor.
Bu tıkanma, ABD Kongresi'nde geçen yıl yaşanan bütçe krizlerini akıllara getiriyor. 2023 yılında da benzer nedenlerle federal hükümetin kapanmasına ramak kalmıştı. Cumhuriyetçi çoğunluk içindeki muhafazakar kanat, harcama kesintileri ve göçmenlik politikaları gibi konularda daha katı bir tavır sergileyerek liderlikle sık sık karşı karşıya geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: NDAA'nın gecikmesinin uluslararası yansımaları
NDAA, yalnızca ABD iç savunma harcamalarını değil, aynı zamanda müttefik ülkelere askeri yardım, silah satışı ve ortak tatbikatları da kapsayan geniş bir yelpazeyi içeriyor. Yasanın gecikmesi, özellikle birkaç aydır Kongre'de bekleyen Türkiye'ye F-16 satışı gibi kritik savunma anlaşmalarını da etkileyebilir. Ayrıca ABD'nin Ukrayna'ya verdiği desteğin devamı, Pasifik'te Çin'e karşı caydırıcılık stratejileri ve Orta Doğu'daki askeri varlığına ilişkin kalemler de bu yasayla düzenleniyor.
Uzmanlar, NDAA'nın Kongre'deki bu kadar tartışmalı hale gelmesinin, ABD'nin küresel liderlik rolüne olan güveni aşındırabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Rusya'nın Ukrayna işgalinin sürdüğü ve Çin'in askeri yığınağını artırdığı bir dönemde, dünyanın en büyük savunma bütçesine sahip ülkesinde iç siyasi hesapların öne çıkması, müttefikler arasında endişe yaratıyor. NATO ittifakının diğer üyeleri, ABD savunma harcamalarındaki belirsizliklerin kendi güvenlik planlamalarını da olumsuz etkilediğini ifade ediyor.
Öte yandan, bu kriz aynı zamanda ABD siyasetindeki derin kutuplaşmanın bir yansıması olarak da görülüyor. Seçim yılına girilirken, Demokrat ve Cumhuriyetçi partiler arasındaki rekabetin yanı sıra, aynı parti içinden gelen muhalefet de yasama sürecini kilitleyebiliyor. Başkan Johnson'ın, muhaliflerle varılan uzlaşmaya rağmen oylamayı kaybetmesi, liderliğinin sorgulanmasına neden olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de, ABD savunma politikalarındaki tıkanma Türkiye'nin somut çıkarlarını etkileyebilecek bir boyuta sahiptir. Türkiye'nin F-16 modernizasyon ve satın alma talebi, NDAA kapsamında Kongre onayına tabi olduğu için yasanın gecikmesi bu süreci daha da uzatabilir. Ayrıca, ABD'nin NATO müttefiki olarak Doğu Akdeniz ve Karadeniz'deki güvenlik taahhütlerinin zamanında yerine getirilmesi de bu yasal çerçeveye bağlıdır. ABD Kongresi'ndeki bu tür iç krizler, müttefik ülkelerin ABD'ye olan güvenini zedelerken, Türkiye gibi stratejik ortakların savunma planlamalarını alternatif kaynaklara yönelerek çeşitlendirme ihtiyacını da gündeme getirebilir.
