ABD Dışişleri Bakanlığı, Suudi Arabistan'a yönelik 24 milyar dolar değerindeki F-35 hayalet savaş uçağı satışını onayladı. Söz konusu anlaşma, Orta Doğu'nun askeri dengesini ve bölgesel ittifakları derinden etkileyecek potansiyele sahip. Satışın onaylanması, ABD'nin Suudi Arabistan ile savunma ilişkilerini güçlendirme ve İran'a karşı bölgesel bir denge kurma stratejisinin parçası olarak değerlendiriliyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Detayları
ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından onaylanan anlaşma, Suudi Arabistan'a 24 milyar dolar değerinde F-35 Lightning II savaş uçağı satışını kapsıyor. Bu onay, ABD Kongresi'nin onay sürecinin ilk aşaması olarak öne çıkıyor. Kongre'nin onaylamaması durumunda anlaşma iptal edilebilir. Ancak Dışişleri Bakanlığı'nın olumlu görüşü, satışın önünü açan kritik bir adım olarak yorumlanıyor.
F-35, Lockheed Martin tarafından üretilen beşinci nesil çok amaçlı bir savaş uçağı. Gelişmiş radar sistemleri, düşük görünürlük özelliği ve hassas vuruş kabiliyetiyle biliniyor. Suudi Arabistan, bu uçaklarla hava üstünlüğünü artırmayı ve İran'ın artan askeri kapasitesine karşı caydırıcılık sağlamayı hedefliyor. Anlaşma kapsamında ayrıca eğitim, bakım ve lojistik destek de yer alıyor.
Suudi Arabistan, uzun süredir F-35 alımı için lobi faaliyetleri yürütüyordu. Ancak geçmişte İsrail'in askeri üstünlüğünün korunması ilkesi (Qualitative Military Edge - QME) ve Suudi Arabistan'ın Yemen savaşındaki rolü nedeniyle satış engellenmişti. Bu onay, ABD'nin bölgesel önceliklerinde bir değişime işaret ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
F-35 satışı, Orta Doğu'daki güç dengesini önemli ölçüde etkileyecek. İsrail, bölgede F-35 kullanan tek ülke konumundaydı. Suudi Arabistan'ın da bu uçaklara sahip olması, İsrail'in niteliksel askeri üstünlüğünü zayıflatabilir. İsrail yönetimi, satışın kendi güvenlik çıkarlarına zarar vermemesi için ABD'den garanti istemişti. ABD yönetimi, İsrail'e ek savunma paketleri ve teknoloji transferiyle bu dengeyi koruyacağını taahhüt etti.
İran, anlaşmayı bölgesel istikrarı bozacak bir adım olarak değerlendiriyor. Tahran, Suudi Arabistan'ın askeri gücünü artırmasının kendisini çevreleme çabası olduğunu savunuyor. Bu gelişme, İran'ın da benzer modern savaş uçakları arayışına girmesine yol açabilir. Rusya ve Çin'in İran'a SU-35 veya J-10 gibi alternatifler sunması muhtemel.
ABD'nin onayı, aynı zamanda Orta Doğu'daki müttefiklik ilişkilerinin yeniden şekillendiğini gösteriyor. Suudi Arabistan, son yıllarda Çin ve Rusya ile de yakınlaşma sinyalleri vermişti. ABD, bu satışla Riyad'ı kendi güvenlik şemsiyesinde tutmayı amaçlıyor. Anlaşma, aynı zamanda ABD savunma sanayii için büyük bir ekonomik kazanç anlamına geliyor; Lockheed Martin ve tedarik zincirindeki binlerce işletme bu satıştan faydalanacak.
Kongre'deki bazı senatörler, Suudi Arabistan'ın insan hakları sicili ve Yemen'deki rolü nedeniyle satışa karşı çıkabilir. Ancak Biden yönetiminin bölgesel güvenlik öncelikleri ve İran'a karşı denge politikası, onay sürecini kolaylaştırabilir. Anlaşmanın nihai olarak hayata geçmesi için Kongre'nin onayı şart.
F-35 satışı, sadece askeri bir anlaşma değil, aynı zamanda ABD'nin Orta Doğu'daki liderliğini pekiştirme aracı olarak görülüyor. Suudi Arabistan'ın askeri kapasitesinin artması, bölgedeki diğer ülkeleri de silahlanma yarışına itebilir. Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi ülkelerin de benzer taleplerde bulunması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Suudi Arabistan'a F-35 satışı, Türkiye'nin bölgesel askeri dengelerdeki konumunu doğrudan etkiliyor. Türkiye, ABD'nin F-35 programından S-400 alımı nedeniyle çıkarılmıştı. Bu satış, Türkiye'nin kendi hava gücünü modernize etme çabalarını zorlaştırabilir; zira Suudi Arabistan gibi bölgesel bir aktörün beşinci nesil uçaklara sahip olması, Türk Hava Kuvvetleri için uzun vadeli bir denge sorunu yaratabilir. Öte yandan Türkiye, kendi milli savaş uçağı KAAN'ı geliştirerek bu açığı kapatmayı hedefliyor. Ancak KAAN'ın operasyonel olgunluğa erişmesi zaman alacak. Bu gelişme, Türkiye'nin ABD ile savunma ilişkilerini yeniden gözden geçirmesine ve alternatif arayışlarını hızlandırmasına neden olabilir.
