ABD'nin Ulusal Stratejik Petrol Rezervi (SPR) son 40 yılın en düşük seviyesine doğru gerilerken, Donald Trump'ın başkanlık döneminde rezervi ‘tamamen doldurma’ vaadi havada kaldı. Ocak 2025 itibarıyla rezervde sadece 350 milyon varil ham petrol bulunuyor. Bunun başlıca nedeni, İran'da başlayan savaşın ardından Washington'un ulusal güvenlik gerekçesiyle piyasaya 50 milyon varilden fazla petrol sürmesi oldu.
Stratejik Rezerv Neden Boşaldı?
Stratejik Petrol Rezervi, 1970'lerdeki petrol krizinden sonra oluşturulmuş ve ABD topraklarında, tuz mağaralarında depolanan dev bir acil durum stokudur. Amacı, doğal afetler, savaşlar veya büyük arz kesintileri durumunda ülkenin 90 günlük petrol ihtiyacını karşılamaktır. Ancak son yıllarda bu rezerv, siyasi ve ekonomik nedenlerle adeta bir ‘regülatör vana’ gibi kullanıldı. Özellikle İran'da patlak veren savaş, küresel petrol fiyatlarını fırlatınca Biden yönetimi ve ardından Trump yönetimi, fiyatları kontrol altında tutmak için SPR'den büyük miktarlarda petrol satışına yöneldi. Trump'ın seçim kampanyasında ‘Stratejik Rezervi yeniden tıka basa dolduracağım’ sözü, gerçekte hiçbir zaman eyleme geçmedi; aksine rezerv, savaş nedeniyle daha da inceldi.
Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre, rezerv 2020'de 635 milyon varil seviyesindeydi. Dört yılda bu rakam neredeyse yarı yarıya düştü. 1980'lerdeki ilk doldurma hedefi olan 750 milyon varilin çok uzağındayız. Uzmanlar, mevcut stokla ABD'nin ancak 25-30 günlük acil ihtiyacını karşılayabileceğini hesaplıyor.
Küresel Enerji Piyasasına Etkisi
SPR'nin bu kadar düşmesi, dünya petrol piyasalarında yeni bir kırılganlık unsuru olarak görülüyor. Çünkü ABD, Çin'in ve Hindistan'ın ardından dünyanın en büyük petrol tüketicisi. Stokların azalması, herhangi bir yeni krizde Washington'un elini zayıflatıyor. Aynı zamanda OPEC+ ülkelerine karşı pazarlık gücünü azaltıyor. Geçtiğimiz aylarda Suudi Arabistan'ın gönüllü kesintilerle fiyatları yüksek tutma çabası, ABD'nin SPR'den arz yapma kabiliyetini kısıtlamıştı. Şimdi rezerv boşaldıkça, ABD'nin küresel enerji fiyatlarını dengeleme kapasitesi düşüyor.
Uzmanlar, ABD'nin SPR'yi yeniden doldurmak için yıllar alacak bir sürece girmesi gerektiğini, ancak bu süreçte bütçe kısıtları ve yüksek fiyatlar nedeniyle zorlanacağını belirtiyor. Zira petrolü ucuza alıp depolamak mümkün değil; düşük fiyat döneminde alım yapılamadığı takdirde dolum maliyeti fırlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin stratejik rezervinin dibe vurması, Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkeler için dolaylı anlam taşıyor. Türkiye'nin kendi stratejik petrol ve doğalgaz depolama kapasitesi sınırlıdır; TPAO'nun yer altı depoları ve LNG tanklarıyla toplam stoku birkaç haftalık tüketimi karşılayabilecek düzeydedir. ABD'nin kriz anında piyasaya sürme kabiliyetini kaybetmesi, küresel petrol fiyatlarının daha volatil olmasına yol açabilir. Bu da Türkiye'nin cari açığı ve enflasyonu üzerinde baskı yaratır. Ayrıca, ABD'nin Ortadoğu'da askeri angajman kapasitesinin enerji kısıtları nedeniyle zayıflaması, Türkiye'nin dahil olduğu bölgesel krizlerde (Suriye, Irak, Doğu Akdeniz) denklemi değiştirebilir.
