ABD'de Sosyal Güvenlik sisteminin reformu konusunda siyasetçilerin açmazda olduğunu belirten ekonomist Glenn Hubbard, Avrupa'da başarıyla uygulanan vatandaş meclisi modelinin ABD'de de denenmesi gerektiğini öne sürdü. Columbia Üniversitesi İşletme Fakültesi'nde görev yapan ve daha önce ABD Başkanlık Ekonomik Danışmanlar Konseyi başkanlığını yürüten Hubbard, Financial Times'ta yayımlanan analizinde, Sosyal Güvenlik reformunun kritik bir mesele olduğunu ancak Kongre'nin bu konuda adım atmaktan kaçındığını vurguladı.
Reform İhtiyacı ve Siyasi Tıkanıklık
ABD'de Sosyal Güvenlik programı, yaşlanan nüfus ve azalan doğum oranları nedeniyle mali sürdürülebilirlik sorunuyla karşı karşıya. Programın güven fonunun 2030'lu yılların başında tükenmesi bekleniyor. Ancak siyasetçiler, seçmen tepkisinden çekinerek emeklilik yaşının yükseltilmesi veya primlerin artırılması gibi adımları atmaktan kaçınıyor. Hubbard, bu tıkanıklığı aşmak için vatandaşların doğrudan sürece dahil edilmesi gerektiğini savunuyor.
Vatandaş meclisi modeli, rastgele seçilen bir grup vatandaşın belirli bir konuda bilgilendirilmesi, uzman görüşlerinin dinlenmesi ve ardından öneriler geliştirmesi esasına dayanıyor. İrlanda, Fransa ve Belçika gibi ülkelerde anayasa değişiklikleri ve iklim politikaları gibi konularda bu yöntem kullanıldı. Hubbard, ABD'de de benzer bir meclisin Sosyal Güvenlik reformu için yol haritası oluşturabileceğini belirtiyor.
Avrupa'daki Deneyimler ve ABD'ye Uyarlanması
Avrupa'da vatandaş meclisleri, özellikle karmaşık ve tartışmalı konularda toplumsal uzlaşı sağlamak için etkili bir araç olarak görülüyor. İrlanda'da 2016'da toplanan Vatandaş Meclisi, kürtaj yasağının kaldırılmasına giden süreçte önemli rol oynamıştı. Fransa'da 2019-2020 yıllarında düzenlenen İklim Vatandaşları Konvansiyonu, iklim politikalarına dair öneriler sunmuştu. Hubbard, bu örneklerin ABD'de de uygulanabilir olduğunu, ancak Amerikan siyasi kültürüne uyarlanması gerektiğini ifade ediyor.
Hubbard'a göre, vatandaş meclisi siyasetçilerin yerini almayacak, ancak onlara zor kararlar için bir meşruiyet zemini sağlayacak. Meclisin çalışmaları sonucunda ortaya çıkacak öneriler, Kongre'ye sunulacak ve yasama sürecine girdi olarak kullanılacak. Bu yöntem, siyasetçilerin seçmen baskısından korkmadan reform yapmasına yardımcı olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de Sosyal Güvenlik reformu için önerilen vatandaş meclisi modeli, Türkiye'nin kendi sosyal güvenlik sistemi tartışmaları açısından da ilham verici olabilir. Türkiye'de de emeklilik sistemi, nüfus yaşlanması ve prim yapısı gibi konularda sürdürülebilirlik sorunları bulunuyor. Ancak Türkiye'de karar alma süreçleri daha merkezi ve siyasi iradeye bağlı. Yine de vatandaş katılımını artıracak mekanizmalar, toplumsal uzlaşıyı güçlendirebilir. Özellikle ekonomik kriz dönemlerinde, sosyal güvenlik reformlarının meşruiyeti için geniş katılımlı istişare süreçleri faydalı olabilir. Ancak bu tür modellerin Türkiye'de uygulanabilirliği, siyasi kültür ve kurumsal yapıya bağlı olarak değerlendirilmelidir.
