ABD Yüksek Mahkemesi, Kaliforniya eyaletinin silah taşımayı sınırlayan yasasını anayasaya aykırı bularak iptal etti. 6-3 oyla alınan karar, silah sahiplerinin mağazalar, parklar ve diğer kamusal alanlarda silah taşımasını yasaklayan eyalet düzenlemesini geçersiz kıldı. Mahkeme çoğunluğu, yasanın ABD Anayasası'nın İkinci Ek Maddesi'nde güvence altına alınan silah taşıma hakkını ihlal ettiğine hükmetti. Karar, ülke genelinde silah taşıma hakkının kapsamını genişleten önemli bir emsal teşkil ediyor.
Kararın arka planı ve hukuki dayanak
Kaliforniya, 2023 yılında kabul ettiği yasayla, silah ruhsatı olan kişilerin çoğu kamusal alanda silah taşımasını yasaklamıştı. Yasa, 'hassas alanlar' olarak tanımlanan yerlerde (marketler, alışveriş merkezleri, parklar, toplu taşıma araçları) silah bulundurmayı suç sayıyordu. Eyalet yönetimi, bu düzenlemenin kamu güvenliğini artıracağını savunuyordu. Ancak muhafazakar çoğunluğa sahip Yüksek Mahkeme, yasanın İkinci Ek Madde kapsamındaki 'bireysel silah bulundurma ve taşıma hakkını' aşırı derecede kısıtladığına karar verdi. Mahkeme Başyargıcı John Roberts, karar gerekçesinde 'tarihsel geleneklerin' silah taşımanın neredeyse tüm kamusal alanlarda serbest olduğunu gösterdiğini belirtti. Muhalif şerhte ise liberal yargıçlar, kararın toplu katliamları artırabileceği uyarısında bulundu.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'de silah hakkı tartışmaları, eyaletler ile federal hükümet arasında süregelen bir gerilim kaynağı. Kaliforniya gibi liberallerin yönetimindeki eyaletler katı silah yasaları çıkarırken, Teksas gibi muhafazakar eyaletler taşımayı kolaylaştırıyor. Yüksek Mahkeme'nin son kararı, özellikle New York, New Jersey ve Hawaii gibi benzer kısıtlamaları olan eyaletleri de etkileyecek. Küresel ölçekte, ABD'nin silah kültürü eleştirilere yol açarken, bu karar Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği'nden tepki çekiyor. Birleşmiş Milletler Silahsızlanma İşleri Yüksek Temsilcisi, kararın küresel silah kontrolü çabalarını zayıflattığını belirtti. Avrupa'da ise benzer bir yasal çerçevenin olmaması, ABD ile Avrupa arasındaki kültürel farkı bir kez daha gözler önüne seriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu karar, Türkiye'deki silah kontrolü tartışmalarına doğrudan bir etki yapmasa da, küresel silahlanma eğilimleri açısından takip edilmelidir. Türkiye'de bireysel silahlanma oranının yüksek olması ve ruhsatlandırma sisteminin tartışılması, bu tür kararların Türk kamuoyunda yankı bulmasına neden olabilir. Öte yandan, Türkiye'nin terörle mücadele politikaları kapsamında silah taşıma düzenlemeleri daha sıkıdır. Karar, NATO müttefiki ABD'nin iç hukukundaki bu tür değişikliklerin, özellikle güvenlik işbirliği ve ortak operasyonlar sırasında birlikte çalışma standartlarını etkileyebileceğini göstermektedir.
