ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) bütçesi ilk kez 1 trilyon doları aşarken, özel yükleniciler Pentagon'a akan vergi dolarlarının yarısından fazlasını almaya başladı. The Intercept ile ortak yayımlanan habere göre, ABD ordusunun özelleştirilmesinden en çok yüklenici şirketlerin CEO'ları kazançlı çıkıyor. Bu gelişme, ABD'nin savunma harcamalarındaki rekor artışın ve askeri hizmetlerin özel sektöre devredilmesinin ulaştığı boyutu gözler önüne seriyor.
Savaşın Özelleştirilmesi ve Rekor Bütçe
ABD savunma bütçesinin 1 trilyon doları aşması, ülkenin askeri harcamalarda ulaştığı yeni zirveyi işaret ediyor. Bu bütçenin önemli bir kısmı, savunma hizmetlerini yürüten özel yüklenicilere aktarılıyor. Artık Pentagon'a giden her iki vergi dolarından birden fazlası özel şirketlere gidiyor. Bu durum, ABD ordusunun tarihsel olarak devlet tarafından yürütülen birçok işlevinin artık kâr amacı güden şirketler tarafından yerine getirildiğini gösteriyor.
Özelleştirme dalgası, özellikle 2001'den sonraki savaş dönemlerinde hız kazandı. Irak ve Afganistan işgallerinde lojistik, güvenlik, istihbarat ve hatta muharebe destek hizmetleri özel yüklenicilere devredildi. Bu şirketler arasında Lockheed Martin, Raytheon, Boeing, General Dynamics gibi dev savunma müteahhitleri ve Blackwater (sonradan Academi) gibi özel güvenlik firmaları bulunuyor. Bu şirketlerin üst düzey yöneticileri, savaş ekonomisinden milyonlarca dolar kazanç sağladı.
The Intercept'in haberine göre, bu özelleştirme sürecinden en çok kazançlı çıkanlar arasında savunma şirketlerinin CEO'ları yer alıyor. Örneğin, Lockheed Martin CEO'su Marillyn Hewson 2020'de yaklaşık 24 milyon dolar, Raytheon CEO'su Gregory Hayes ise 2021'de 20 milyon doların üzerinde gelir elde etti. Bu isimler, ABD'nin savaş makinesinin özel sektör aracılığıyla nasıl işlediğinin simgesi haline geldi.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
ABD'nin savunma harcamalarındaki bu artış ve özelleştirme eğilimi, küresel güvenlik mimarisini de etkiliyor. NATO ülkeleri, savunma bütçelerini artırma baskısı altında. ABD'nin özel yüklenicilere olan bağımlılığı, müttefiklerine de örnek teşkil ediyor ve bazı Avrupa ülkeleri benzer modelleri benimsiyor. Ancak bu durum, askeri kararların demokratik denetimden uzaklaşması ve savaşın ticarileşmesi endişelerini beraberinde getiriyor.
Öte yandan, özel askeri şirketlerin artan rolü, uluslararası hukuk ve insan hakları açısından da tartışma yaratıyor. Özellikle çatışma bölgelerinde faaliyet gösteren özel güvenlik firmalarının hesap verebilirliği sorgulanıyor. ABD'nin bu modeli, diğer ülkelerde de paralı askerlik ve özel askeri şirket kullanımını teşvik edebilir.
Türkiye, son yıllarda savunma sanayisinde yerelleşme hamlesi başlattı. Ancak Türk Silahlı Kuvvetleri de bazı hizmetler için özel yüklenicilerden faydalanıyor. ABD'deki bu özelleştirme deneyimi, Türkiye'nin savunma alımlarında ve askeri reformlarında dikkate alması gereken bir örnek olabilir. Ayrıca, ABD'nin savunma bütçesindeki artış, Türkiye'nin F-35 ve diğer savunma projelerindeki ortaklıklarını da etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin savunma harcamalarını 1 trilyon dolara çıkarması ve özel yüklenicilere daha fazla pay ayırması, Türkiye'nin güvenlik ve savunma sanayii politikalarını dolaylı olarak etkiliyor. Türkiye, son yıllarda yerli savunma sanayisini güçlendirerek dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Ancak ABD'nin özel askeri şirketlere olan bağımlılığı, NATO içindeki dengeleri ve müttefiklik ilişkilerini etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin savunma bütçesindeki artış, Türkiye'nin F-16 modernizasyonu ve Eurofighter gibi tedarik süreçlerinde pazarlık gücünü değiştirebilir. Özel askeri şirketlerin artan rolü, küresel güvenlik ortamında paralı askerlik ve hesap verebilirlik tartışmalarını derinleştirirken, Türkiye'nin kendi savunma reformlarında bu modeli dikkatle analiz etmesi gerekiyor.
