ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), İran'a yönelik "savunma amaçlı" saldırılar başlattığını açıkladı. CENTCOM tarafından yapılan yazılı açıklamada, operasyonun ABD kuvvetlerine ve koalisyon ortaklarına yönelik artan tehditlere karşı "meşru müdafaa" kapsamında gerçekleştirildiği belirtildi. Saldırıların kapsamı ve hedef alınan noktalar hakkında detaylı bilgi verilmezken, bölgede tansiyonun yükseldiği gözleniyor. ABD'nin bu hamlesi, İran ile Batı arasında uzun süredir devam eden nükleer müzakerelerin çıkmaza girdiği ve Tahran'ın bölgesel milis grupları aracılığıyla nüfuzunu artırdığı bir döneme denk geliyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki gerginlik, son aylarda özellikle Basra Körfezi ve Kızıldeniz'de artan deniz güvenliği tehditleriyle tırmanmıştı. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasını terk ederek diplomatik kanalları açık tutmaya çalışsa da, Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması ve bölgesel vekil güçleri aracılığıyla ABD hedeflerine yönelik saldırıları arttırması, Washington'u askeri seçeneklere yöneltti. CENTCOM Komutanı General Michael Erik Kurilla, son haftalarda yaptığı açıklamalarda İran'ın bölgedeki provokasyonlarına karşı "savunma pozisyonunun güçlendirildiğini" ifade etmişti. Operasyonun, İran Devrim Muhafızları Ordusu'na (IRGC) bağlı unsurları hedef aldığı ve ABD'nin Suriye ile Irak'taki askeri varlığına yönelik artan saldırılara yanıt olarak planlandığı değerlendiriliyor. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, henüz resmi bir yanıt vermezken, Tahran'ın "işgalci güçlere karşı meşru müdafaa hakkını saklı tuttuğu" yönünde sinyaller gönderdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin İran'a yönelik bu operasyonu, Orta Doğu'da yangın riskini artırırken, küresel enerji piyasalarında da tedirginlik yarattı. Brent petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 2 oranında yükseldi. Uzmanlar, çatışmanın İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini yeniden gündeme getirebileceği konusunda uyarıyor. Bu boğazdan geçen günlük 20 milyon varil petrol, küresel enerji arz güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca operasyon, İsrail'in İran karşıtı politikalarıyla paralellik gösterirken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri de endişeli bir bekleyiş içine girdi. Rusya ve Çin'in, ABD'nin tek taraflı müdahalesine karşı çıkması beklenirken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin durumu görüşmek üzere acil toplantı talep edebileceği belirtiliyor. Avrupa Birliği ise taraflara itidal çağrısı yaparken, İran nükleer anlaşması (JCPOA) çerçevesinde diplomatik çözüm arayışının devam etmesi gerektiğini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la kuzey sınırında doğrudan komşu olmasa da, iki ülke arasında Suriye, Irak ve Kafkasya'da derin güvenlik bağlantıları bulunuyor. ABD-İran gerginliğinin tırmanması, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki askeri varlığını doğrudan etkileyebilir. PKK/YPG ile mücadele eden Türkiye, İran'ın bu gruplarla ilişkilerini yakından takip ediyor. Ayrıca Türkiye, İran'a yönelik yaptırımları delme iddialarıyla sık sık ABD'nin hedefi oluyor. Enerji arz güvenliği açısından ise, İran üzerinden gerçekleşebilecek herhangi bir kriz, Türkiye'nin doğalgaz ithalatını olumsuz etkileyebilir. Dışişleri Bakanlığı'nın son gelişmelere ilişkin tarafsız bir tutum benimseyerek taraflara "itidal ve diyalog" çağrısı yapması bekleniyor. Ankara, İran'la ekonomik iş birliğini sürdürme arzusunda olmasına rağmen, ABD ile stratejik ortaklık bağlamında dengeli bir politika izlemek zorunda kalacak.
