ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 1 Nisan 2025 tarihinde sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Amerikan ordusunun İran'da 'çoklu hedefleri' vurduğunu duyurdu. Açıklamada, saldırıların 'İran'ın haksız ve süregelen saldırganlığına yanıt olarak' gerçekleştirildiği belirtildi. Bu gelişme, ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden gerginliğin ciddi bir şekilde tırmanmasına işaret ediyor. Saldırının hedefleri, kullanılan silahlar ve olası kayıplar hakkında henüz resmi bir bilgi paylaşılmadı.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki gerilim, özellikle nükleer müzakerelerin durması, Yemen'deki Husilere verilen destek ve İsrail ile yaşanan çatışmalar nedeniyle son aylarda giderek artıyordu. CENTCOM'un açıklaması, İran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD ve müttefiklerine yönelik saldırılarına doğrudan bir yanıt olarak yorumlanıyor. Son haftalarda Irak ve Suriye'deki ABD üslerine yönelik İran destekli milis saldırılarının arttığı biliniyor. ABD yönetimi, İran'ın bu eylemlerine karşılık olarak 'orantılı ve hedefli' askeri operasyonlar sinyali vermişti.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu saldırı, Ortadoğu'da zaten kırılgan olan dengeyi daha da bozma potansiyeli taşıyor. İran'ın misilleme yapması halinde çatışma alanı genişleyebilir; Basra Körfezi'ndeki petrol yolları, Irak ve Suriye'deki istikrarsızlık ve İsrail-Filistin çatışması gibi krizler birbirine eklemlenebilir. Küresel piyasalarda petrol fiyatlarının yükselmesi beklenirken, büyük güçler arasındaki gerilim de artıyor. Rusya ve Çin, ABD'yi 'uluslararası hukuku ihlal' etmekle suçlarken, Avrupa Birliği gerilimin düşürülmesi çağrısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la uzun bir sınıra sahip olması ve bölgesel bir güç olarak çatışmanın doğrudan etkisi altında kalabilecek bir konumda. ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin enerji güvenliğini tehdit edebilir; zira Türkiye doğalgaz ve petrol ithalatının önemli bir kısmını İran ve bölgeden karşılıyor. Ayrıca Irak ve Suriye'de PKK ve İran destekli gruplar arasındaki dengeler de bu çatışmadan etkilenebilir. Türkiye'nin hem NATO müttefiki ABD ile hem de komşusu İran'la ilişkilerini dengelemesi gerekiyor. Ankara'nın gerilimi düşürmeye yönelik diplomatik girişimlerde bulunması muhtemel.
