ABD ile Meksika arasında peynir ticaretinde kıta ölçeğinde bir kriz yaşanıyor. ABD, Meksika’nın Avrupa Birliği ile imzaladığı yeni ticaret anlaşmasının, aralarında peynirlerin de bulunduğu yüzlerce Avrupa ürününe özel koruma sağlamasına sert tepki gösteriyor. Washington yönetimi, bu durumun Amerikalı peynir üreticilerine milyarlarca dolarlık kayıp getireceğini savunurken, Meksika ise anlaşmanın uluslararası hukuka uygun olduğunu ve ticari ilişkileri çeşitlendirme stratejisinin bir parçası olduğunu belirtiyor. İki ülke arasındaki bu ‘peynir savaşı’, Kuzey Amerika ticaret dengelerini ve küresel gıda ticaretindeki güç mücadelesini yeniden şekillendirebilir.
Anlaşmazlığın Perde Arkası: Coğrafi İşaretler ve Ticaret Savaşları
Meksika ile Avrupa Birliği arasında 2024 yılında imzalanan modernize edilmiş ticaret anlaşması, tarım ürünlerine ilişkin önemli düzenlemeler içeriyor. Anlaşmanın en çok tartışılan maddelerinden biri, Avrupa menşeli ürünlerin coğrafi işaretlerle (GI) korunmasını öngörüyor. Bu kapsamda, İtalya’nın Parmigiano Reggiano’su, Fransa’nın Roquefort’u, İspanya’nın Manchego’su gibi yüzlerce peynir ve gıda ürünü, yalnızca belirli bölgelerde üretildiğinde bu isimlerle satılabilecek. Bu durum, ABD’li üreticilerin bu ürünlerin benzerlerini kendi pazarlarında ve Meksika pazarında aynı isimlerle satmasını engelliyor.
ABD’li peynir üreticileri, özellikle Parmesan, Feta ve Mozzarella gibi genel isimlerin coğrafi işaret kapsamına alınmasının, Amerikan süt endüstrisine ağır bir darbe vuracağını savunuyor. Amerikan Süt Federasyonu ve Uluslararası Süt Ürünleri Birliği gibi kuruluşlar, bu ürünlerin ABD’de yıllardır üretildiğini ve ‘jenerik isimler’ olarak kabul edilmesi gerektiğini dile getiriyor. Meksika’nın bu anlaşmayla ABD’li üreticilere kapıyı kapatması, iki ülke arasındaki ticari gerilimi tırmandırdı.
Küresel Ticaretin Yeni Cephesi: GI Korumaları ve Pazar Erişimi
Bu anlaşmazlık, aslında küresel ticarette giderek büyüyen bir çatışma alanına işaret ediyor: coğrafi işaretlerin kapsamı. Avrupa Birliği, tarihi ve kültürel değeri olan ürünlerin isimlerini korumak için uzun süredir mücadele veriyor. Buna karşılık ABD, Kanada ve Avustralya gibi ülkeler, bu isimlerin jenerikleştiğini ve serbest ticaretin önünde engel oluşturduğunu savunuyor. Meksika’nın AB ile yaptığı anlaşma, AB’nin coğrafi işaret stratejisinin Latin Amerika’da kazandığı önemli bir zafer olarak değerlendiriliyor.
ABD’nin tepkisi yalnızca ticari kaygılardan ibaret değil. Washington, Meksika’nın bu hamlesini, geleneksel ticaret ortaklığı olan ABD’ye karşı bir güven kayması olarak okuyor. 2020’de yürürlüğe giren ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) ile ticari ilişkileri derinleştiren taraflar, şimdi Meksika’nın AB ile ayrı bir kulvar oluşturmasından rahatsızlık duyuyor. Uzmanlar, bu durumun yalnızca peynirle sınırlı kalmayacağını, otomotiv, tarım ve hizmet sektörlerinde de yeni gerilimlere yol açabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile Gümrük Birliği’ni güncelleme müzakerelerinde benzer coğrafi işaret tartışmalarıyla karşı karşıya. AB’nin geleneksel Türk ürünlerine yönelik koruma talepleri ile Türkiye’nin kendi coğrafi işaretli ürünlerini tescil ettirme mücadelesi, bu alandaki dengeleri yakından ilgilendiriyor. Ayrıca, Türkiye’nin ihracat pazarları arasında önemli bir yere sahip olan Meksika ve ABD ile ticari ilişkileri, bu savaşın sonucundan etkilenebilir. Türk peynir çeşitlerinin uluslararası pazarda konumlanması ve coğrafi işaret korumalarının kapsamı, küresel ticaret kurallarının geleceğiyle doğrudan bağlantılıdır.
