ABD'nin Michigan eyaletinde küçük bir kümes hayvanı çiftliği işleten Joshua Beebe, güne genellikle çiftliğe giren kamyon ve arabaların lastiklerini temizleyerek başlıyor. “Onları püskürtüp fırçalıyoruz” diyen Beebe, bu önlemlerin kuş gribine karşı alındığını belirtiyor. Ancak tüm bu titizliğe rağmen, geçtiğimiz aylarda çiftliğinde kuş gribi vakası tespit edilince 300'den fazla hindi ve tavuğu itlaf etmek zorunda kaldı. “Sessizlik en kötü kısımdı” diyen çiftçi, sürüsünün tamamını kaybetmenin hem maddi hem de manevi yükünü anlatıyor.
Kuş gribi tarımı nasıl dönüştürüyor?
Kuş gribi (H5N1), son yıllarda ABD'de kümes hayvancılığını kökünden değiştiren bir tehdit haline geldi. Büyük ticari çiftlikler biyogüvenlik önlemlerini artırırken, küçük çiftlikler daha kırılgan. Beebe'nin çiftliği gibi aile işletmeleri, tek bir vakanın tüm sürüyü itlafa götürmesiyle ekonomik çöküşle karşı karşıya kalıyor. Beebe, “Büyük şirketlerin sahip olduğu kaynaklara biz sahip değiliz” diyerek küçük üreticilerin dezavantajına dikkat çekiyor. ABD Tarım Bakanlığı (USDA), salgının yayılmasını önlemek için enfekte sürülerin tamamen imha edilmesini zorunlu kılıyor. 2022'den bu yana 58 milyondan fazla kümes hayvanı itlaf edilirken, bu durum yumurta ve hindi eti fiyatlarında rekor artışlara yol açtı.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'ne (FAO) göre, kuş gribi artık mevsimsel bir tehdit olmaktan çıkıp yıl boyu süren bir kriz haline geldi. Göçmen kuşların virüsü taşıması, özellikle göç yolları üzerindeki çiftlikler için riski artırıyor. Beebe, enfeksiyonun kaynağını tam olarak bilmediğini ancak çevredeki vahşi kuşlardan bulaşmış olabileceğini tahmin ediyor. USDA, çiftçilere tazminat ödese de, bu miktar genellikle kaybın sadece bir kısmını karşılıyor. Beebe, maddi desteğe rağmen yeniden başlamanın zorluğundan bahsediyor.
Küresel boyut ve önümüzdeki tehlikeler
Kuş gribi salgını sadece ABD'yi değil, tüm dünyayı etkiliyor. Avrupa, Asya ve Afrika'da da vakalar bildiriliyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), virüsün insanlara bulaşma riskinin düşük olduğunu ancak mutasyon geçirmesi halinde pandemi potansiyeli taşıdığını uyarıyor. Özellikle Asya'da yaygın olan H5N1'in memelilere sıçraması, endişeleri artırıyor. 2023'te Kamboçya'da iki insan vakası kaydedilirken, virüsün kümes hayvanlarından insanlara geçişi nadir de olsa mümkün. FAO, ülkeleri biyogüvenlik önlemlerini artırmaya ve gözetim sistemlerini güçlendirmeye çağırıyor.
Türkiye'de de kuş gribi zaman zaman görülüyor. 2005-2006'da büyük bir salgın yaşanmış, 2015 ve 2021'de yerel vakalar tespit edilmişti. Türkiye, ABD ve AB ile karşılaştırıldığında daha sıkı tedbirler uyguluyor; ancak küçük aile işletmeleri benzer riskler taşıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, kanatlı hayvan yetiştiricilerine rutin aşılama ve karantina kurallarına uyma çağrısı yapıyor. Küresel ticaretin entegrasyonu, herhangi bir bölgedeki salgının fiyatlara hemen yansımasına neden oluyor. Bu nedenle, Joshua Beebe'nin hikâyesi sadece yerel değil, küresel bir ders niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'de yaşanan kuş gribi krizi, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye, kanatlı hayvancılığında kendi kendine yeterli bir ülke olmakla birlikte, küresel ticaret ağlarına entegre durumda. Bu tür salgınlar, yumurta ve hindi eti fiyatlarında dalgalanmalara yol açarak enflasyonu tetikleyebilir. Ayrıca, küçük üreticilerin kırılganlığı, kırsal kalkınma politikalarının güçlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Türkiye'nin biyogüvenlik standartlarını iyileştirmesi ve küçük çiftliklere destek mekanizmaları geliştirmesi, olası bir salgının ekonomik etkisini azaltabilir. Ayrıca, AB'ye ihracat yapan firmaların uluslararası standartlara uyumu, pazar erişimini korumak için kritik önem taşıyor.
