Özgür Asya Radyosu (RFA), 26 Eylül 2023'te Washington'daki Capitol Hill'de “Çin'in Ulusötesi Baskısı (TNR)” başlıklı kapalı ve iki partili bir yuvarlak masa toplantısı düzenledi. Toplantıda, Çin Halk Cumhuriyeti'nin yurtdışındaki muhalifleri, etnik azınlıkları ve diasporayı hedef alan baskı uygulamaları, ABD'nin bu konudaki politikaları ve uluslararası işbirliği imkânları tartışıldı. Katılımcılar arasında Kongre üyeleri, insan hakları savunucuları ve Çin uzmanları yer aldı.
Çin'in Ulusötesi Baskı Ağları
Toplantıda ele alınan ana konu, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping yönetimindeki hükümetin, 2010'lu yıllardan itibaren yurtdışındaki Uygur, Tibetli, Hong Konglu ve Falun Gong mensuplarına yönelik sistematik baskı politikaları oldu. Bu kapsamda, Çin'in yabancı ülkelerde gizli polis istasyonları kurduğu, muhalifleri tehdit ettiği, ailelerini Çin'de baskı altına aldığı ve iade talepleriyle siyasi muhalifleri susturmaya çalıştığı belirtildi. RFA'nın haberine göre, uzmanlar özellikle son yıllarda bu tür operasyonların arttığını ve teknolojik gözetim yöntemleriyle sınırötesi baskının yeni bir boyut kazandığını vurguladı. Toplantıda, ABD'nin mevcut yasalarının bu tür eylemlere karşı yeterli olmadığı, yeni yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulduğu ifade edildi.
Katılımcılar, Çin'in ulusötesi baskısının sadece bireysel mağdurlar üzerinde değil, aynı zamanda ev sahibi ülkelerin egemenliği ve toplumsal dokusu üzerinde de yıkıcı etkileri olduğunu dile getirdi. Özellikle ABD'de yaşayan Çin kökenli aktivistlerin ve gazetecilerin hedef alındığı, ailelerinin Çin'de baskı gördüğü vakalar paylaşıldı. Toplantıda, Çin'in bu faaliyetlerinin uluslararası hukuku ihlal ettiği ve insan hakları ihlalleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.
ABD'nin Politikası ve Uluslararası İşbirliği Çağrısı
Yuvarlak masa toplantısında, ABD Kongresi'nin bu konuda atabileceği adımlar da masaya yatırıldı. Kongre üyeleri, Çin'in ulusötesi baskı faaliyetlerine karşı yasal düzenlemelerin güçlendirilmesi, kolluk kuvvetlerinin bu tür vakalara daha etkin müdahalesi ve mağdurlara destek mekanizmalarının oluşturulması gerektiğini vurguladı. Ayrıca, ABD'nin müttefikleriyle işbirliği yaparak Çin'in bu tür operasyonlarını ifşa etmesi ve caydırıcılık oluşturması önerildi. Toplantıda, Çin'in ulusötesi baskısının sadece ABD'nin değil, Kanada, Avustralya, İngiltere gibi ülkelerin de gündeminde olduğu ve bu ülkelerde benzer yasaların çıkarıldığı hatırlatıldı. RFA'nın haberine göre, uzmanlar ABD'nin de bu konuda geri kalmaması gerektiğini belirtti.
Toplantının kapalı olması nedeniyle, katılımcıların isimleri ve detaylı konuşmaları kamuoyuna açıklanmadı. Ancak, RFA'nın edindiği bilgilere göre, toplantıda Çin'in ulusötesi baskı faaliyetlerinin belgelenmesi ve kamuoyuna duyurulması için daha fazla kaynak ayrılması gerektiği ifade edildi. Ayrıca, ABD'deki üniversitelerde ve düşünce kuruluşlarında bu konuda farkındalık yaratılması ve araştırmaların teşvik edilmesi önerildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in ulusötesi baskı politikaları, Türkiye'nin de karşı karşıya olduğu bir sorun olarak öne çıkıyor. Türkiye, Doğu Türkistan kökenli Uygur Türkleri'ne ev sahipliği yapıyor ve zaman zaman Çin'in bu topluluk üzerindeki baskı girişimleriyle karşılaşıyor. ABD Kongresi'nde yapılan bu toplantı, uluslararası alanda Çin'in bu tür eylemlerine karşı ortak bir duruş oluşturulması çabalarının bir parçası. Türkiye'nin de bu tür uluslararası platformlarda yer alması ve Çin'in ulusötesi baskılarına karşı yasal ve diplomatik önlemler geliştirmesi, hem Uygur Türkleri'nin güvenliği hem de Türkiye'nin egemenlik hakları açısından önem taşıyor. Ayrıca, Türkiye'nin Çin ile ekonomik ilişkilerini dengelerken insan hakları ve etnik azınlıklar konusundaki hassasiyetini koruması gerekiyor.
