Pentagon, geçtiğimiz ay 1938 yılından bu yana faaliyet gösteren Kanada-ABD Ortak Savunma Kurulu'nu (PJBD) tek taraflı olarak askıya aldığını duyurdu. Bu karar, Amerika Birleşik Devletleri ile Kanada arasında giderek kötüleşen ilişkilerin en somut göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor. İki ülke arasındaki ticaret savaşları, gümrük tarifeleri ve diplomatik gerilimler, artık doğrudan savunma iş birliği mekanizmalarını da etkilemeye başladı. Uzmanlara göre, bu adım yalnızca iki ülke arasındaki askeri koordinasyonu değil, aynı zamanda Kuzey Amerika kıtasının ortak savunma mimarisini de zayıflatma potansiyeli taşıyor.
86 Yıllık Bir Kurumun Dondurulması
Kanada-ABD Ortak Savunma Kurulu, İkinci Dünya Savaşı arifesinde kurulmuş ve iki ülke arasında askeri iş birliğinin sembolü haline gelmişti. Kurul, soğuk savaş boyunca Kuzey Amerika hava savunmasından Kuzey Kutbu'ndaki ortak operasyonlara kadar pek çok kritik konuda koordinasyon sağlıyordu. Ancak Başkan Donald Trump döneminde başlayan ve Joe Biden yönetimi altında da devam eden gümrük tarifeleri ve ticaret anlaşmazlıkları, bu stratejik ortaklığı giderek aşındırdı. Pentagon'un kararı, Kanada'nın ABD'nin çelik ve alüminyum ithalatına uyguladığı tarifelere misilleme olarak gördüğü bazı savunma alımlarını engelleme hamlesine yanıt olarak geldi. Bu durum, iki ülkenin savunma sanayi şirketlerini de olumsuz etkiliyor; ortak projeler ertelenirken, tedarik zincirleri sekteye uğruyor.
Kanada Dışişleri Bakanı Mélanie Joly, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "ABD'nin bu tek taraflı kararı, iki ülke arasındaki güveni zedeliyor. Biz hala diyaloğa açığız, ancak bu adımın geri alınması gerekiyor" ifadelerini kullandı. Pentagon ise kararın PJBD'nin faaliyetlerinin "geçici olarak durdurulması" anlamına geldiğini, ancak kurulun tamamen kapatılmadığını belirtti. Yine de, bu tür bir askıya alma işleminin 86 yıllık tarihte ilk kez yaşandığına dikkat çekiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: NATO ve Kuzey Kutbu
ABD-Kanada savunma ilişkilerindeki bu kriz, yalnızca ikili boyutta kalmıyor. NATO içinde en uzun süreli müttefiklerden biri olan Kanada, ABD'nin bu hamlesiyle ittifak içinde de zor durumda kalıyor. Özellikle Kuzey Kutbu'nun stratejik önemi arttıkça, iki ülkenin ortak hava ve deniz devriyeleri aksıyor. Rusya'nın bölgedeki askeri varlığını artırması, bu iş birliğinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Ayrıca, ABD'nin Kanada'dan yaptığı savunma malzemesi alımlarının yaklaşık 1 milyar doları bulduğu tahmin ediliyor; bu ticaretin durması, iki ülkenin de savunma sanayiini olumsuz etkiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile Kanada arasındaki savunma ortaklığının zayıflaması, Türkiye açısından dolaylı etkiler doğurabilir. NATO içinde farklı eksenlerde hareket eden bu iki ülkenin arasının açılması, ittifakın iç uyumunu zayıflatarak Avrupa güvenliğini etkileyebilir. Türkiye, özellikle F-35 programı ve diğer ortak savunma projelerinde benzer sorunlar yaşamış bir ülke olarak, bu gelişmeyi yakından takip etmektedir. ABD'nin müttefikleriyle yaşadığı gerilimlerin NATO içinde yeni kırılmalara yol açma riski, Ankara'nın alternatif savunma iş birlikleri arayışını hızlandırabilir. Ayrıca, Kuzey Kutbu'ndaki güç dengelerinin değişmesi, Türkiye'nin arktik konseydeki gözlemci statüsü ve bölgeye yönelik ilgisi bağlamında izlenmesi gereken bir konudur.
