ABD yönetimi, ülkede yasal statüsü bulunmayan İran vatandaşlarını sınır dışı etmek için Orta Afrika Cumhuriyeti (OAC) ile görüşmelere başladı. Kaynaklara göre, plan kapsamında yüzlerce İranlının, OAC üzerinden üçüncü ülkelere gönderilmesi veya bu ülkede geçici olarak tutulması öngörülüyor. Ancak OAC, Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DKC) sınırında devam eden Ebola salgını nedeniyle sağlık altyapısı zaten ciddi baskı altında olan bir ülke.
Gelişmenin arka planı
ABD'nin sınır dışı politikaları, özellikle Trump döneminden bu yana sıkılaştırılmış durumda. Biden yönetimi de bu politikayı sürdürerek, yasadışı göçle mücadele kapsamında üçüncü ülkelerle anlaşmalar yapıyor. İranlıların OAC'ye gönderilmesi, ABD'nin İran'a yönelik baskılarının bir parçası olarak da yorumlanıyor. OAC ise dünyanın en yoksul ülkelerinden biri ve siyasi istikrarsızlıkla mücadele ediyor. Ülkede 2013'ten bu yana iç savaş sürerken, BM barış gücü misyonu MINUSCA faaliyet gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Orta Afrika Cumhuriyeti, Ebola salgınının yanı sıra kolera, sıtma ve kızamık gibi salgınlarla da boğuşuyor. DSÖ verilerine göre DKC'de Ebola vakaları artarken, OAC'nin sağlık sistemi bu yükü kaldıramayabilir. ABD'nin bu planı, hem insani hem de hukuki açıdan eleştiriliyor. Uluslararası af örgütleri, sığınmacıların güvenli olmayan ülkelere gönderilmesinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtiyor. Öte yandan, ABD'nin bu hamlesi, İran'la nükleer müzakerelerin yeniden başladığı bir döneme denk geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de Orta Afrika Cumhuriyeti ile diplomatik ilişkileri bulunan bir ülke olarak bu gelişmeyi yakından takip etmelidir. İranlı sığınmacıların Orta Afrika'ya gönderilmesi, bölgedeki istikrarsızlığı artırabilir ve yeni göç dalgalarına yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Sahel bölgesindeki askeri varlığı ve insani yardım faaliyetleri düşünüldüğünde, OAC'deki durum Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını etkileyebilir. Ankara, hem insani kaygılar hem de uluslararası hukuk açısından bu politikayı eleştirebilir ve alternatif çözümler önerebilir.
