Uluslararası Kriz Grubu (ICG) İran Projesi Direktörü Ali Vaez, ABD ile İran arasındaki son askeri gerilimin "destansı bir aptallık" olduğunu belirterek, tarafların zafer ilan etmesine rağmen temel sorunların hiçbirinin çözülmediğini vurguladı. Nadia Massih'in moderatörlüğünde konuşan Vaez, savaşın temel stratejik hedeflere ulaşamadığını, buna karşılık tüm taraflara muazzam maliyetler yüklediğini ifade etti. Çatışmanın ardından her iki tarafın da kendi kamuoyuna zafer söylemi sunduğunu ancak gerçekte ne nükleer program ne de bölgesel güç dengesi açısından somut bir kazanım elde edildiğini kaydetti.
Stratejik hedefler ve maliyetler
Ali Vaez, ABD'nin İran'ın nükleer programını durdurma ve bölgesel vekil güçlerini zayıflatma hedeflerine ulaşamadığını, İran'ın ise yaptırımların kaldırılması ve ekonomik rahatlama beklentilerinin karşılanmadığını belirtti. Her iki tarafın da çatışmayı kendi iç siyasi dinamikleri için kullanmaya çalıştığını ancak bunun uzun vadede istikrarsızlığı derinleştirdiğini söyledi. Savaşın Yemen, Suriye ve Irak'taki vekalet savaşlarını daha da karmaşık hale getirdiğini, insani krizleri büyüttüğünü ve bölgesel güvenlik mimarisini zayıflattığını ifade etti.
ICG analisti, çatışmanın doğrudan askeri maliyetlerinin yanı sıra, diplomatik kanalların tıkanması, güven artırıcı önlemlerin ortadan kalkması ve bölgede yeni bir silahlanma yarışının tetiklenmesi gibi dolaylı etkilerine de dikkat çekti. Özellikle İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığını artırması, gerilimi daha da yukarı çekti.
Bölgesel ve küresel boyut
Vaez, ABD-İran çatışmasının sadece iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu'yu etkilediğini söyledi. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın nükleer silah kapasitesine yaklaşmasından endişe ederken, İsrail doğrudan tehdit altında hissediyor. Avrupa Birliği ise nükleer anlaşmanın (JCPOA) yeniden canlandırılması için çaba gösterse de, taraflar arasındaki güvensizlik nedeniyle ilerleme kaydedilemiyor. Rusya ve Çin'in bölgedeki etkisinin arttığını belirten Vaez, bu durumun ABD'nin geleneksel nüfuzunu zayıflattığını ve çok kutuplu bir güç dengesine yol açtığını ifade etti.
Analist, çatışmanın küresel enerji piyasalarını da etkilediğini, İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımların devam etmesi ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gerginliklerin enerji fiyatlarını yukarı çektiğini kaydetti. Aynı zamanda, ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasının başarısız olduğunu ve bu durumun ABD'nin uluslararası itibarını da zedelediğini söyledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran çatışması, Türkiye'nin güney sınırlarındaki istikrarı doğrudan etkilemektedir. Türkiye, İran ile ticari ilişkilerini sürdürürken, aynı zamanda ABD ile ittifakını korumak zorundadır. Çatışmanın sona ermemiş olması, Türkiye'nin enerji ithalatını (özellikle doğalgaz ve petrol) etkileyebilir ve sınıra yakın bölgelerde güvenlik risklerini artırabilir. Ayrıca, Suriye ve Irak'taki vekalet savaşları Türkiye'nin bu ülkelerdeki askeri operasyonlarını zorlaştırmakta ve PKK/YPG gibi terör örgütlerinin hareket alanını genişletmektedir. Türkiye'nin, hem ABD hem de İran ile diyalog kanallarını açık tutarak bölgesel dengeleri korumaya çalışması beklenmektedir.
