ABD yönetimi, İran'a ait dondurulmuş varlıkları, Körfez ülkelerinde İran'ın neden olduğu zararların onarımı ve gelecekteki olası hasarlara karşı yeniden inşa çalışmaları için kullanmayı planlıyor. Konuya yakın bir kaynak, Cumartesi günü Reuters'a yaptığı açıklamada, Washington'un bu adımla İran'ın bölgedeki istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerinin maliyetini artırmayı ve Körfez müttefiklerine somut destek sağlamayı amaçladığını belirtti. Planın, İran'ın Yemen'deki Husilere verdiği destek ve Suudi Arabistan ile BAE'ye yönelik insansız hava aracı ve füze saldırıları göz önüne alındığında, özellikle enerji altyapısının korunmasına odaklanacağı ifade ediliyor.
Varlıkların Yönlendirilmesi ve Hukuki Süreç
ABD'nin elinde, İran'ın nükleer programı ve terörizme destek nedeniyle uygulanan yaptırımlar kapsamında dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlık bulunuyor. Bu varlıkların büyük kısmı, İran'ın petrol ihracatından elde ettiği gelirlerin yabancı bankalarda tutulan kısımlarından oluşuyor. ABD, bu fonların bir kısmını, İran'ın Körfez ülkelerindeki saldırıları sonucu oluşan hasarların tazmini için kullanmayı hedefliyor. Kaynak, bu sürecin uluslararası hukuk çerçevesinde yürütüleceğini ve ABD mahkemelerinde İran aleyhine açılmış davalardan elde edilecek kararların uygulanmasını da içerebileceğini belirtti. Ancak, İran'ın bu varlıklar üzerindeki egemenlik iddiası ve olası hukuki itirazlar, planın uygulanmasını zorlaştırabilir.
ABD, geçmişte de benzer bir mekanizmayı Irak'a karşı kullanmıştı. 1991 Körfez Savaşı'nın ardından Irak'ın dondurulan varlıkları, Kuveyt ve diğer ülkelere tazminat olarak aktarılmıştı. Ancak İran örneğinde, uluslararası yaptırımlar ve İran'ın nükleer anlaşma müzakerelerindeki tutumu, süreci daha karmaşık hale getiriyor.
Bölgesel Tepkiler ve Olası Sonuçlar
Körfez ülkeleri, ABD'nin bu girişimini memnuniyetle karşılasa da, İran'ın misilleme riski konusunda endişeli. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Yemen'deki savaşta İran destekli Husilere karşı mücadele ederken, enerji tesislerine yönelik saldırılardan zarar gördü. ABD'nin bu planı, Körfez ülkelerinin savunma harcamalarını azaltmalarına ve ekonomik toparlanmaya odaklanmalarına yardımcı olabilir. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, ABD'nin bu tür adımlarının “uluslararası hukukun ihlali” olduğunu ve İran'ın haklarını korumak için gerekli adımları atacağını söyledi.
Bu gelişme, İran ile ABD arasındaki gerilimi daha da tırmandırabilir. Özellikle nükleer anlaşma müzakerelerinin çıkmaza girmesiyle birlikte, iki ülke arasındaki rekabet bölgesel bir vekalet savaşına dönüşmüş durumda. İran'ın varlıklarının bu şekilde kullanılması, Tahran'ı ekonomik olarak daha da sıkıştıracak ve bölgedeki karşılıklı misillemeleri artırabilir. Ayrıca, bu planın Husilere karşı askeri operasyonlara dolaylı destek sağlaması, Yemen'deki insani krizi derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ekonomik ve enerji ilişkileri nedeniyle bu gelişmeden doğrudan etkilenebilir. ABD'nin İran varlıklarına el koyma girişimi, Türkiye-İran ticaretini olumsuz etkileyebilir; ancak aynı zamanda Körfez ülkeleriyle olan ilişkileri güçlendirme fırsatı da sunuyor. Türkiye, İran'a yönelik yaptırımlara uyum konusunda ABD ile sorun yaşarken, bu planın uygulanması Türkiye'yi daha zor bir denge politikasına itebilir. Bölgesel istikrarsızlığın artması, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve sınır güvenliği açısından risk oluşturuyor. Öte yandan, Türkiye'nin Körfez ülkeleriyle savunma ve altyapı işbirliği fırsatları doğabilir.
