ABD Savunma Bakanlığı, Basra Körfezi'nde ticari gemilere yönelik 'yakın tehdit' oluşturduğu gerekçesiyle İran'a ait radar tesislerini ve insansız hava araçlarını (İHA) imha etti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'ndan (CENTCOM) yapılan açıklamada, saldırının uluslararası deniz ticaretinin güvenliğini sağlamak amacıyla gerçekleştirildiği belirtildi. Açıklamada, 'İran destekli unsurlar tarafından kullanılan radar sistemleri, bölgedeki deniz trafiğine yönelik doğrudan bir tehdit oluşturuyordu. Bu nedenle savunma amaçlı hassas operasyon düzenlenmiştir' ifadelerine yer verildi.
Gelişmenin arka planı
Son haftalarda Basra Körfezi'nde tansiyon yükselmişti. İran Devrim Muhafızları'na ait sürat teknelerinin ABD savaş gemilerine yakın manevralar yapması, Washington yönetimini harekete geçirdi. ABD Donanması, bölgedeki varlığını artırarak Nimitz uçak gemisi grubunu Körfez sularına göndermişti. CENTCOM Komutanı General Kenneth McKenzie, 'İran'ın provokasyonlarına karşı koyma hakkımızı saklı tutuyoruz. Bu operasyon, caydırıcılığımızın bir göstergesidir' dedi.
Uzmanlara göre, İran'ın Basra Körfezi'ndeki radar tesisleri, Hürmüz Boğazı'nda seyreden gemileri izlemek ve gerektiğinde hedef almak için kullanılıyordu. Bölge, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran, daha önce defalarca 'gerektiğinde boğazı kapatmakla' tehdit etmişti. ABD'nin bu hamlesi, Tahran yönetimine verilen açık bir uyarı niteliği taşıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Operasyon, ABD-İran arasındaki gerilimin yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor. 2018'de ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından iki ülke arasında karşılıklı misillemeler artmıştı. Geçen yıl ABD, Bağdat'ta İranlı general Kasım Süleymani'yi öldürmüş, İran da Irak'taki ABD üslerine füze saldırısı düzenlemişti. Şimdi ise denizlerdeki probokasyonlar yeni bir çatışma hattı oluşturuyor.
Bölge ülkeleri endişeli. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'nin askeri müdahalesine destek verirken, Irak ve Katar tansiyonun düşürülmesi çağrısı yaptı. Rusya ise 'ABD'nin uluslararası hukuku ihlal ettiğini' savundu. Çin Dışişleri Bakanlığı, 'tüm tarafları itidal çağrısına' davet etti. Petrol fiyatları operasyon haberinin ardından yüzde 2 yükseldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Basra Körfezi'ndeki gerilimi yakından izliyor. Bölge, Türkiye'nin enerji ithalatında kritik bir koridor. Olası bir çatışma, enerji fiyatlarını yükselterek Türkiye ekonomisi üzerinde baskı yaratabilir. Ayrıca, ABD-İran arasındaki gerginlik, Suriye ve Irak'taki dengeleri de etkiliyor. Tahran destekli gruplar, bu ülkelerde ABD ve müttefiklerine karşı eylemlerini artırabilir. Türkiye, diplomatik çözüm çağrılarını sürdürürken, NATO müttefiki ABD ile komşusu İran arasında denge politikası izlemeye çalışıyor.
