ABD yönetimi, İran’la yürütülen nükleer müzakerelere yönelik eleştirilerini artırırken, Tahran’ın uranyum zenginleştirme programındaki son adımları uluslararası toplumda tansiyonu yükseltiyor. Başkan Joe Biden’ın ulusal güvenlik danışmanı Jake Sullivan, haftalık basın toplantısında, İran’ın taleplerinin “gerçekçi olmaktan uzak” olduğunu belirterek, müzakere sürecinin yeniden şekillenmesi gerektiğini ifade etti. Bu açıklamalar, Viyana’da süren görüşmelerin tıkanma noktasına geldiği bir dönemde geldi.
Gelişmenin Arka Planı
İran ile 2015 yılında imzalanan ve resmi adı Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olan nükleer anlaşma, 2018’de dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın tek taraflı çekilmesiyle rafa kalkmıştı. Biden yönetimi, anlaşmayı canlandırmak için Nisan 2021’den bu yana dolaylı müzakereler yürütüyor. Ancak İran’ın uranyumu yüzde 60 saflığa kadar zenginleştirmesi – silah seviyesi olan yüzde 90’a yakın – ve uluslararası denetimleri sınırlaması, müzakereleri çıkmaza soktu.
Son olarak, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran’ın Fordow ve Natanz tesislerinde daha önce bildirilmeyen uranyum parçacıkları tespit ettiğini açıkladı. Bu durum, Tahran’ın yükümlülüklerini yerine getirmediği yönündeki endişeleri artırdı. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Ned Price, “İran’ın anlaşmaya dönme niyetini eylemleriyle göstermesi gerekiyor” dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran nükleer programı, sadece ABD’yi değil, aynı zamanda İsrail, Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerini de yakından ilgilendiriyor. İsrail Başbakanı Naftali Bennett, Washington’a yaptığı son ziyarette, İran’ın nükleer silah elde etmesine izin verilmeyeceğini vurguladı. Suudi Arabistan da, Tahran’ın olası bir atom bombasına karşı kendi nükleer programını geliştirebileceği sinyalini verdi.
Küresel ölçekte ise, petrol fiyatları üzerindeki etkisi dikkat çekiyor. İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesi, küresel petrol arzını artırabilir ve fiyatları düşürebilir. Ancak müzakerelerin tıkanması, enerji piyasalarında belirsizliği sürdürüyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), İran’ın petrol ihracatının 2022’de günde 1 milyon varilin altında kalabileceğini tahmin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’la nükleer müzakerelerin seyri, Türkiye’nin enerji güvenliği ve komşularıyla ilişkileri açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, doğal gaz ve petrol ihtiyacının önemli bir kısmını İran’dan karşılıyor. Müzakerelerin başarısız olması, yaptırımların devamı anlamına gelirken, başarılı olması ise İran’la ticaretin artmasına kapı aralayabilir. Ankara, Tahran ve Washington arasında dengeli bir politika izlemeye çalışırken, olası bir askeri gerilimin sınırındaki bölgelerde istikrarı bozmasından endişe duyuyor.
