ABD ve İran arasında Orta Doğu'da tırmanan gerilim, Perşembe günü erken saatlerde karşılıklı hava saldırılarıyla ikinci gününe girdi. İki ülke arasındaki müzakereler fiilen askıya alınırken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın askeri keşif kabiliyetleri, iletişim sistemleri ve hava savunma mevzilerine yönelik saldırılar düzenlediğini açıkladı. Saldırıların, İran'ın bölgedeki ABD hedeflerine yönelik son saldırılarına misilleme olduğu belirtildi.
Gelişmenin arka planı
Son 48 saat içinde yaşananlar, ABD-İran geriliminin yeni bir boyuta taşındığını gösteriyor. Çarşamba günü başlayan saldırı dalgası, Perşembe sabahına kadar sürdü. CENTCOM'dan yapılan yazılı açıklamada, “İran'ın askeri istihbarat ve keşif platformlarını, iletişim altyapısını ve hava savunma sistemlerini hedef alan hassas saldırılar gerçekleştirilmiştir” ifadesi kullanıldı. Açıklamada ayrıca, saldırıların İran'ın bölgedeki ABD güçlerine yönelik tehditlerini azaltmayı amaçladığı vurgulandı. İran tarafından henüz resmi bir açıklama gelmezken, bölge kaynakları İran'a ait bazı erken uyarı radarlarının ve komuta merkezlerinin vurulduğunu bildiriyor.
Yaşananlar, ABD ile İran arasında nükleer müzakerelerin kilitlendiği ve Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdığı bir döneme denk geldi. İran geçen hafta, uluslararası toplumun uyarılarına rağmen yeni santrifüjler devreye soktuğunu duyurmuştu. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, İran'ın nükleer programına yönelik diplomatik çözüm arayışlarını sürdürmekle birlikte, Tahran'ın saldırgan tutumu karşısında askeri seçenekleri masada tutuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran çatışması, Orta Doğu'da geniş çaplı bir savaş riskini beraberinde getiriyor. İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefikleri, olası bir İran misillemesine karşı hazırlıklarını artırırken, Basra Körfezi'ndeki petrol yatakları ve ticaret yolları tehdit altında. Petrol fiyatları bu sabah yüzde 5'in üzerinde yükselerek varil başına 95 doları aştı. Küresel piyasalar da gerilimden etkilenirken, altın ve dolar gibi güvenli liman varlıklara talep arttı. Uzmanlar, taraflar arasındaki iletişim kanallarının kapalı olması nedeniyle yanlış hesaplama riskinin yüksek olduğuna dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem ABD ile NATO müttefiki hem de İran ile komşu ve enerji ticaretinde iş birliği yapan bir ülke olarak bu gerilimden doğrudan etkileniyor. Çatışmanın tırmanması, Türkiye'nin güney sınırında istikrarsızlık yaratabilir ve Irak ile Suriye'deki Türk varlığını tehdit edebilir. Ayrıca, küresel enerji fiyatlarındaki artış Türkiye'nin cari açığını büyütebilir. Ankara'nın hem ABD ile ittifak ilişkilerini koruma hem de İran'dan doğal gaz ithalatını sürdürme gibi hassas bir denge politikası izlemesi gerekiyor. Bu nedenle Türkiye, arabuluculuk teklifini yineleyebilir, ancak tarafların pozisyonları katılaştıkça diplomatik girişimlerin başarı şansı azalıyor.
