ABD merkezli hisse senedi endeks vadeli işlemleri, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik geçici bir anlaşmaya varılmasının ardından yükselişe geçti. New York saatiyle 07.45'te S&P 500 Endeksi'ne bağlı kontratlar yüzde 1,3 artış kaydetti. Anlaşma, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik su yolundaki ablukanın kalkmasıyla piyasalarda rahatlama yarattı. Yatırımcılar, bu adımın enerji maliyetlerini düşürebileceği ve enflasyon baskılarını hafifletebileceği beklentisiyle risk iştahını artırdı.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasında varılan geçici anlaşma, Tahran yönetiminin geçtiğimiz haftalarda Hürmüz Boğazı'nı mayınlayarak ve askeri tatbikatlarla ticari geçişi engellemesinin ardından geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, anlaşmanın 90 günlük bir süreyi kapsadığı ve bu süre zarfında tarafların kalıcı bir düzenleme için müzakere yürüteceği belirtildi. İran, nükleer programa ilişkin yaptırımların hafifletilmesi karşılığında boğazı açmayı kabul etti. Enerji piyasalarında ham petrol varil fiyatı yüzde 2,5 düşüşle 78 dolara gerilerken, ABD 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3,45 seviyesine indi. S&P 500'de enerji sektörü hisseleri gerilerken, taşımacılık ve perakende gibi enerji yoğun sektörlerde alımlar görüldü.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, sadece ABD piyasalarını değil, küresel tedarik zincirlerini de doğrudan etkiliyor. Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt gibi Körfez ülkeleri, ham petrol ihracatlarının yüzde 90'ını bu boğaz üzerinden yapıyor. Anlaşma, Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları için arz güvenliği endişelerini azalttı. Avrupa'da doğal gaz fiyatları da geriledi; Hollanda TTF vadeli işlemleri yüzde 1,8 düştü. Analistler, geçici anlaşmanın sürdürülebilir olup olmadığının belirsiz olduğunu, ancak kısa vadede piyasalara nefes aldırdığını vurguluyor. ABD Başkanı Joe Biden, anlaşmayı "diplomasinin bir zaferi" olarak nitelerken, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, "ulusal çıkarların korunduğunu" söyledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'nın açılmasından olumlu etkilenecektir. Petrol fiyatlarındaki düşüş, cari açık üzerinde baskıyı hafifletebilir ve akaryakıt zamlarını önleyebilir. Ayrıca, boğazın yeniden ulaşıma açılması, Türkiye'nin Karadeniz'deki enerji ticaretini de dolaylı olarak rahatlatacaktır. Ancak anlaşmanın geçici olması ve İran'ın nükleer programına ilişkin belirsizlikler, orta vadede riskleri canlı tutuyor. Türkiye, enerji arzını çeşitlendirme politikası kapsamında bu gelişmeyi yakından izlemelidir.
