WASHINGTON, 27 Haziran (Reuters) — ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Cumartesi günü İran'a yönelik yeni hava saldırıları düzenlediğini duyurdu. Açıklamada, saldırıların İran'ın askeri gözetleme altyapısı da dahil olmak üzere çeşitli hedeflere yönelik olduğu belirtildi. CENTCOM, “CENTCOM güçleri, Tahran destekli grupların ABD personeline ve koalisyon güçlerine yönelik devam eden saldırılarına doğrudan yanıt olarak bugün saldırılar düzenledi” ifadelerini kullandı. Operasyonların koalisyon güçlerini korumak ve bölgedeki askeri varlığın güvenliğini sağlamak amacıyla gerçekleştirildiği vurgulandı. Bu son müdahale, ABD ile İran arasında son haftalarda artan gerilimin yeni bir aşaması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD'nin İran hedeflerine yönelik hava saldırıları, CENTCOM'un 26 Haziran'da Irak'ın batısında düzenlediği ve İran destekli milis gruplarının kullandığı iddia edilen üç tesisi vuran saldırıların ardından geldi. ABD Savunma Bakanlığı, söz konusu saldırıların, Irak ve Suriye'deki ABD askeri üslerine yönelik insansız hava aracı (İHA) ve roket saldırılarına misilleme olarak gerçekleştirildiğini açıklamıştı. CENTCOM, son operasyonlarda İran Devrim Muhafızları Ordusu'na (IRGC) ait olduğu belirtilen istihbarat ve gözetleme tesislerinin hedef alındığını bildirdi. Yetkililere göre, bu tesisler bölgedeki ABD ve koalisyon güçlerine yönelik saldırıların planlanmasında kullanılıyordu. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, İran'la doğrudan bir çatışmadan kaçınma politikasını sürdürürken, Tahran destekli grupların saldırılarına karşı caydırıcılığı artırma amacını taşıyor. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, yaptığı yazılı açıklamada, ABD'nin saldırılarını “uluslararası hukukun ihlali” olarak nitelendirerek kınadı ve “bu tür saldırılar bölgede gerginliği tırmandırmaktan başka işe yaramaz” dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin İran hedeflerine yönelik saldırıları, Ortadoğu'da zaten kırılgan olan güvenlik dengelerini daha da sarsma potansiyeli taşıyor. İran'ın nükleer programı konusunda uluslararası toplumla yürütülen müzakerelerin askıda olduğu bir dönemde yaşanan bu gelişme, diplomatik çözüm umutlarını zayıflatabilir. Uzmanlar, saldırıların İran'ı daha sert bir tutuma itebileceği gibi, Tahran'ın bölgedeki vekil güçleri aracılığıyla ABD ve müttefiklerine yönelik misilleme saldırılarını artırabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Irak ve Suriye'deki ABD askeri varlığı, artan saldırılarla karşı karşıya kalabilir. Öte yandan, ABD'nin müttefiki İsrail, İran'ın bölgesel nüfuzuna karşı duyduğu endişeleri sık sık dile getiriyor ve Washington'ın bu adımını dolaylı olarak destekliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri ise, İran'la doğrudan bir çatışmadan kaçınmak için dengeli bir politika izlemeye çalışırken, ABD'nin saldırıları bölgedeki petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açabilir. Küresel ölçekte ise, ABD-İran geriliminin tırmanması, enerji piyasalarında belirsizliği artırarak dünya ekonomisini olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de ABD ile karmaşık ilişkilere sahip bir ülke olarak bu gelişmeden doğrudan etkilenebilir. İran'la komşu olan Türkiye, özellikle Irak ve Suriye'deki güvenlik ortamının bozulmasından endişe duymaktadır. ABD saldırıları, PKK/YPG gibi terör örgütlerinin bölgedeki hareket alanını genişletebilir veya İran destekli grupların Türkiye sınırına yakın bölgelerde faaliyetlerini artırmasına yol açabilir. Ayrıca, İran'ın olası bir misilleme operasyonu, enerji ticaretini ve bölgesel istikrarı tehdit edebilir. Türkiye, NATO müttefiki ABD ile İran arasındaki gerilimde, hem ittifak dayanışmasını hem de komşuluk ilişkilerini dengelemek zorundadır. Bu kriz, Türkiye'nin diplomatik girişimlerini yoğunlaştırmasını ve bölgesel bir çatışmanın önlenmesi için arabuluculuk rolü üstlenmesini gerektirebilir.
