DUBAİ/BİRLEŞMİŞ MİLLETLER, 23 Eylül - ABD ile İran arasında aylar sonra gerçekleşen ilk dolaylı görüşmeler, Çarşamba günü Orta Doğu'daki savaşı sona erdirme yönünde ilerleme kaydedilebileceğine dair umutları artırdı. Ancak taraflardan hiçbiri pozisyonlarında herhangi bir değişiklik olduğunu açıklamadı. Görüşmeler, bölgede artan gerilimi düşürme çabalarının bir parçası olarak Abu Dabi'de yapıldı.
Görüşmelerin Arka Planı ve İçeriği
ABD ve İran heyetleri, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında bir araya geldi. Görüşmeler, Umman'ın arabuluculuğuyla gerçekleşti ve her iki taraf da doğrudan müzakere masasına oturmaktan kaçındı. Diplomatik kaynaklara göre, görüşmelerde İran'ın nükleer programı, bölgesel güvenlik ve Orta Doğu'daki çatışmaların sona erdirilmesi gibi konular ele alındı. Ancak taraflar, somut bir adım atmaktan ziyade pozisyonlarını netleştirmeye odaklandı.
ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, görüşmelerin "yapıcı" geçtiğini ancak henüz somut bir anlaşmaya varılmadığını belirtti. İran Dışişleri Bakanlığı ise yaptığı açıklamada, görüşmelerin "koşullu" olduğunu ve ABD'nin yaptırımları kaldırması gerektiğini vurguladı. İranlı yetkililer, nükleer haklarının tanınması ve bölgesel güvenlik konularında adım atılması gerektiğini yineledi.
Görüşmelerin, son aylarda artan İran-ABD geriliminin ardından geldiği belirtiliyor. Haziran ayında İran'ın bir ABD insansız hava aracını düşürmesi, Temmuz'da ise Basra Körfezi'nde petrol tankerlerine yönelik saldırıların ardından bölgede tansiyon yükselmişti. Bu olaylar, olası bir askeri çatışma endişelerini artırmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran görüşmeleri, yalnızca ikili ilişkiler açısından değil, Orta Doğu'nun genel istikrarı açısından da kritik bir önem taşıyor. İran, Suriye, Yemen, Lübnan ve Irak'ta etkili grupları destekleyerek bölgesel güç dengesini şekillendiriyor. ABD ise İsrail ve Körfez ülkeleriyle ittifakını sürdürerek İran'ın nüfuzunu sınırlamaya çalışıyor.
Uzmanlar, görüşmelerin olumlu bir adım olduğunu ancak taraflar arasındaki güvensizliğin derin olduğunu belirtiyor. İran, ABD'nin 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesini ve yeniden yaptırım uygulamasını hâlâ unutmuş değil. ABD ise İran'ın bölgedeki "yıkıcı faaliyetlerini" sonlandırmasını talep ediyor. Bu nedenle, görüşmelerin somut bir sonuca ulaşması için daha fazla diplomasiye ihtiyaç var.
Uluslararası toplum, görüşmeleri memnuniyetle karşıladı. Avrupa Birliği, tarafları diyalogu sürdürmeye çağırdı. Rusya ve Çin ise görüşmelerin olumlu bir gelişme olduğunu ancak ABD'nin tek taraflı yaptırımlarının kaldırılması gerektiğini savundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran görüşmeleri, Türkiye'nin güvenlik ve dış politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, İran ile uzun bir sınırı paylaşıyor ve bölgesel istikrarın korunmasını önemsiyor. Görüşmelerin olumlu sonuçlanması, Suriye ve Irak'taki çatışmaların azalmasına katkı sağlayabilir. Ayrıca Türkiye, ABD ile İran arasında arabuluculuk rolü üstlenebileceğini daha önce dile getirmişti. Ekonomik açıdan ise İran'a uygulanan yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin enerji ithalatı ve ticaret hacmini artırabilir. Ancak tarafların pozisyonlarında net bir değişiklik olmaması, kısa vadede somut bir ilerleme beklentisini düşük tutuyor.
