ABD ile İran arasındaki askeri gerilim ikinci gününe girerken, Başkan Donald Trump Tahran yönetimine barış anlaşması için ültimatom verdi. Perşembe günü karşılıklı hava saldırılarıyla devam eden çatışmalar, Pazartesi günü Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD Apache helikopterinin düşürülmesiyle başladı. Trump, yaptığı açıklamada İran'ın derhal barışa yanaşmaması halinde daha büyük operasyonların geleceğini belirtti. Pentagon, son 48 saatte İran'a ait insansız hava araçlarına ve kıyı savunma mevzilerine yönelik saldırılar düzenlendiğini doğruladı.
Gerilimin perde arkası: Helikopter krizi
Çatışmaların fitilini ateşleyen olay, pazartesi günü stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda meydana geldi. ABD'ye ait bir Apache tipi taarruz helikopteri, bölgede devriye görevi yaparken düşürüldü. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), helikopterin İran tarafından karadan havaya füzeyle vurulduğunu öne sürerken, Tahran yönetimi olayla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı. Helikopterdeki 2 mürettebatın kurtarıldığı, durumlarının stabil olduğu bildirildi.
Saldırının ardından Trump başkanlığındaki ulusal güvenlik ekibi olağanüstü toplandı. Toplantıdan çıkan kararla ABD savaş uçakları ve insansız hava araçları İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki radar ve füze rampalarına yönelik operasyon başlattı. İlk operasyonda üç İran hava savunma mevzisi imha edildi. Buna karşılık İran Devrim Muhafızları, bölgedeki ABD donanma gemilerine yönelik hücumbot ve drone saldırılarıyla misillemede bulundu.
Trump'ın Perşembe günü Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, "İran derhal müzakere masasına oturmazsa, şimdiye kadar gördüklerinden çok daha büyük bir güçle karşılaşacaklar. Onları barışa zorlayacağız" ifadelerini kullandı. Başkan, İran'a yönelik yeni yaptırımların da hazırlandığını sözlerine ekledi.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol fiyatları fırladı
Ortadoğu'nun en kritik enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'nda tırmanan gerilim, küresel piyasalarda hemen hissedildi. Brent petrol fiyatları saldırı haberlerinin ardından yüzde 5 artışla varil başına 86 doları aştı. Enerji analistleri, çatışmanın uzaması halinde fiyatların 100 dolar seviyesini test edebileceğini belirtiyor. Boğaz'dan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyor; bu dünya arzının yüzde 20'sine tekabül ediyor.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı çağrılarına rağmen henüz bir karar alamadı. Rusya ve Çin, ABD'nin tek taraflı askeri müdahalesini kınarken, Avrupa Birliği iki tarafı itidal çağrısı yaptı. NATO'nun bölgeye deniz gücü takviyesi yapma ihtimali konuşulurken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri çatışmanın kendi sınırlarına sıçramasından endişe ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem NATO üyesi hem de İran'la sınır komşusu olması nedeniyle bu çatışmadan doğrudan etkilenebilecek ülkelerin başında geliyor. Artan petrol fiyatları, enerjide büyük oranda dışa bağımlı olan Türkiye ekonomisi için cari açık ve enflasyon riskini artırıyor. Ayrıca, bölgedeki istikrarsızlık Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki güvenlik çıkarlarını da tehdit ediyor. Ankara, daha önceki ABD-İran krizlerinde olduğu gibi muhtemelen diyalog ve itidal çağrısı yapacak, ancak gelişmeleri yakından izleyerek askeri ve ekonomik tedbirlerini gözden geçirecektir.
