ABD ve İran, haftalardır devam eden askeri çatışmaların ardından savaşı sona erdirecek tarihi bir anlaşmaya vardı. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, stratejik boğazın "ücretsiz" olarak ticari ve sivil geçişlere açılacağını ve ABD Donanması'nın bölgedeki blokajını kaldırdığını duyurdu. Anlaşmanın imza töreninin bu Cuma günü gerçekleştirileceği belirtilirken, diplomasi trafiğinin son haftalarda yoğunlaştığı ifade ediliyor.
Trump’ın duyurusu ve anlaşmanın detayları
Trump, Twitter üzerinden yaptığı paylaşımda, "Büyük bir anlaşma! Savaş sona erdi. Boğaz herkese açık, toll free! Deniz ablukamız da kalkıyor. Cuma günü imzalıyoruz" ifadelerini kullandı. Anlaşma metninde, tarafların karşılıklı olarak askeri faaliyetlerini durdurması, esir değişimi ve bölgedeki enerji sevkiyatının güvence altına alınması gibi maddelerin bulunduğu öğrenildi. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada da anlaşmanın "İran'ın egemenlik haklarını koruduğu" vurgulandı.
Anlaşma öncesi ABD ve İran arasında Körfez bölgesinde bir dizi çatışma yaşanmış, İran'a ait insansız hava araçlarının düşürülmesi ve petrol tankerlerine yönelik saldırılar tansiyonu zirveye taşımıştı. ABD'nin bölgeye ek askeri sevkiyat yapması ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması uluslararası toplumda endişeye yol açmıştı.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, Ortadoğu'da yeni bir denge oluşturma potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan, BAE ve İsrail gibi bölgesel aktörlerin anlaşmaya temkinli yaklaştığı belirtilirken, ABD'nin çekilmesiyle oluşacak güç boşluğunun nasıl doldurulacağı merak konusu. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, İran nükleer programı konusunda denetim mekanizmasının kurulmasını beklediklerini ifade etti. Petrol fiyatları anlaşma haberinin ardından yüzde 3 gerilerken, borsalarda pozitif bir seyir izleniyor.
Analistlere göre anlaşma, Trump'ın ikinci döneminde dış politikada askeri müdahalelerden kaçınma eğilimini yansıtıyor. Ancak uzmanlar, anlaşmanın sürdürülebilirliği konusunda uyarıyor: İran'ın bölgedeki vekil güçleri ve balistik füze programı henüz masada değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin güney sınırlarındaki askeri gerilimi azaltma potansiyeli taşıyor. Türkiye, İran ile enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında doğrudan ilişkili olduğu için anlaşma, Ankara'nın bölgedeki manevra alanını genişletebilir. Ayrıca, Körfez'deki ticaret yollarının güvence altına alınması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji projeleri ve İran'dan doğalgaz ithalatı açısından olumlu. Ancak, ABD'nin bölgeden çekilmesinin yarattığı güç boşluğu, terör örgütleri ve bölgesel istikrarsızlık riskini artırabilir. Türkiye, bu süreçte hem İran hem de ABD ile dengeli bir politika izlemek durumunda.
