ABD ile İran arasında askeri gerilimi sona erdirmeye yönelik varılan ön anlaşma, küresel piyasalarda Pazartesi günü adeta bir rüzgar estirdi. New York borsasında endeks vadeli işlemleri yüzde 1’in üzerinde yükselirken, petrol fiyatları ise Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılma ihtimaliyle birlikte sert bir düşüş yaşadı. S&P 500 vadeli kontratları TSİ 16.00 itibarıyla yüzde 1,2’nin üzerinde artış kaydederken, Nasdaq vadeli işlemleri de yüzde 2,1’e yakın bir yükselişle teknoloji hisselerine olan güveni yansıttı.
Anlaşmanın Arka Planı ve Piyasalara Yansıması
Uzun süredir devam eden İran-ABD gerilimi, özellikle Basra Körfezi'ndeki askeri hareketlilik nedeniyle küresel enerji arzına yönelik endişeleri beraberinde getirmişti. İki ülke arasında varılan geçici anlaşma, çatışmaların durdurulmasını ve diplomatik kanalların yeniden açılmasını öngörüyor. Bu gelişme, yatırımcıların risk iştahını artırarak hisse senedi piyasalarına pozitif yansıdı. Öte yandan, anlaşmanın Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik tehdidini azaltması bekleniyor. Dünya ham petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu stratejik su yolunun yeniden güvenli hale gelmesi, petrol fiyatlarında önemli bir gevşemeye neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3’ün üzerinde değer kaybederek 70 dolar seviyesinin altına geriledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Anlaşma, Ortadoğu’daki güç dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. İran ve ABD arasındaki gerilimin azalması, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri ve bölgedeki diğer aktörler üzerinde de rahatlatıcı bir etki yaratabilir. Ancak anlaşmanın kapsamı ve kalıcılığı konusunda henüz netlik bulunmuyor. Uzmanlar, özellikle İran’ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri gibi temel konuların henüz masaya yatırılmadığına dikkat çekiyor. Yine de kısa vadede piyasalardaki olumlu hava devam ediyor. Asya borsaları da Japonya ve Çin öncülüğünde yükseliş kaydetti. Avrupa borsalarında ise açılışın ardından alıcılı bir seyir izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak, petrol fiyatlarının düşmesinden doğrudan olumlu etkileniyor. Ham petrol ithalatında yaşanacak maliyet azalışı, cari açık üzerinde baskıyı hafifletebilir ve enflasyonla mücadeleye katkı sağlayabilir. Ayrıca Hürmüz Boğazı'nın güvenli hale gelmesi, Türkiye'nin Körfez ülkeleriyle ticaretinde lojistik riskleri azaltıyor. Ancak anlaşmanın İran'a yönelik yaptırımları ne ölçüde etkileyeceği belirsizliğini koruyor. Türkiye'nin İran'la enerji ve ticaret ilişkileri göz önüne alındığında, anlaşmanın kapsamı Ankara tarafından dikkatle izlenmeli. Kısacası, bu gelişme Türkiye için kısa vadede olumlu bir tablo çizse de, orta vadeli etkileri anlaşmanın derinliğine bağlı.
