ABD ve İran arasında uzun süredir devam eden müzakerelerde anlaşmaya yaklaşıldığı bildirilirken, anlaşmanın ne zaman imzalanacağı belirsizliğini koruyor. Arabulucu ülke Pakistan, 14 Haziran'da elektronik bir imza töreni için hazırlık yaptığını duyurdu. Ancak henüz resmi bir tarih teyit edilmiş değil. Tarafların görüşmelerde son aşamaya geldiği, ancak nihai metin üzerinde mutabakatın henüz sağlanamadığı belirtiliyor. Diplomatik kaynaklara göre, anlaşmanın kapsamı ve takvimi ile ilgili son pürüzlerin giderilmesi için yoğun çaba harcanıyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ve İran arasındaki anlaşma müzakereleri, 2015 nükleer anlaşmasından (JCPOA) ABD'nin 2018'de çekilmesi ve tekrar yaptırım uygulamasıyla başlayan gerilimin ardından, 2021'de yeniden başlamıştı. Viyana'da yürütülen müzakerelerde taraflar, İran'ın nükleer programının kısıtlanması ve yaptırımların kaldırılması konularında bir çerçeve üzerinde anlaşmaya varmış, ancak uygulama detayları ve garantiler konusunda anlaşmazlık yaşanmıştı. Pakistan'ın arabuluculuk teklifi ise, İslamabad’ın iki ülkeyle de iyi ilişkileri ve bölgesel istikrar arayışından kaynaklanıyor.
Anlaşmanın elektronik imza ile tamamlanması, fiziksel bir törenin düzenlenememesi nedeniyle tercih edilmiş bir yöntem olarak öne çıkıyor. Diplomatik kaynaklar, anlaşmanın metninin büyük ölçüde hazır olduğunu, fakat İran'ın uranyum zenginleştirme oranı ve ABD'nin yaptırımların kapsamı konusunda son dakika itirazları yaşandığını belirtiyor. Tarafların bu hafta içinde nihai mutabakata varması bekleniyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle, İran'ın petrol ihracatındaki kısıtlamaların azalması ve bölgesel gerilimlerin düşmesi öngörülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, sadece ABD-İran ilişkileri için değil, Orta Doğu'daki güç dengeleri ve küresel enerji piyasaları açısından da kritik önem taşıyor. İran'ın petrol ihracatına yönelik yaptırımların hafifletilmesi, küresel petrol arzını artırarak fiyatları aşağı çekebilir. Ayrıca İran'ın nükleer faaliyetlerinin denetim altına alınması, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkelerinin endişelerini azaltabilir. Ancak anlaşmanın uygulanması, ABD'deki iç siyasi dengeler ve İran'daki muhafazakâr kanadın tepkilerine bağlı olacak. Pakistan'ın arabuluculuk rolü, ülkenin bölgesel diplomasideki etkinliğini artırırken, Afganistan ve Keşmir gibi konularda da yeni bir işbirliği zemini yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran anlaşması, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrarı açısından önem taşımaktadır. Anlaşma sağlanırsa, İran'ın doğalgaz ve petrol ihracatının artması, Türkiye'nin enerji ithalat maliyetlerini düşürebilir. Ayrıca İran'la nükleer gerilimin azalması, Ortadoğu'da savaş riskini düşürerek Türkiye'nin güney sınırında güvenliği olumlu etkileyebilir. Türkiye, İran'a yönelik yaptırımlara uymakta zorlanmıştı; anlaşma bu konuda rahatlama sağlayabilir. Ancak anlaşmanın bölgesel güç dengelerini nasıl etkileyeceği ve Türkiye'nin İran'la ilişkilerindeki rekabeti nasıl şekillendireceği takip edilmelidir.
