ABD askeri güçleri, İran'a yönelik yeniden başlatılan liman ablukası kapsamında Perşembe günü Umman Körfezi'nde bir ticari tankere el koydu. Pentagon'un açıklamasına göre, M/T Wen Yao adlı tanker, İran'a petrol taşıdığı gerekçesiyle durduruldu ve mürettebatı sorgulanmak üzere gemiye çıkarma yapıldı. Bu operasyon, Washington'un Tahran yönetimine yönelik yaptırımlarını genişlettiği ve İran'ın güneyindeki beş stratejik köprüyü hava saldırılarıyla hedef aldığı bir döneme denk geldi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırıların İran'ın lojistik hatlarını kesmeyi ve bölgedeki askeri hareket kabiliyetini sınırlamayı amaçladığını bildirdi. Olay, Basra Körfezi'ndeki ticari deniz trafiğini ve enerji sevkiyatını doğrudan tehdit ederken, bölgesel gerilim tırmanışa geçti.
Gelişmenin arka planı: Yaptırımlar ve askeri müdahale
ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikası kapsamında başlatılan abluka, hafta başında ilan edilmişti. Beyaz Saray, İran'ın nükleer programı ve bölgesel milis gruplara verdiği destek nedeniyle tüm limanlarının denetlenmesini emretmişti. Perşembe günkü tanker müdahalesi, bu politikanın ilk somut adımı olarak kayıtlara geçti. CENTCOM Sözcüsü Albay Michael Harris, yaptığı yazılı açıklamada, 'M/T Wen Yao'nun İran'dan yük aldığına dair istihbarat bulunduğunu ve geminin uluslararası sularda durdurulduğunu' belirtti. Operasyon sırasında herhangi bir çatışma yaşanmadığı, geminin bir ABD savaş gemisi tarafından yanaşılarak kontrol altına alındığı ifade edildi.
Hava saldırıları ise İran'ın güneyindeki Hürmüzgan ve Buşehr eyaletlerinde bulunan beş köprüyü hedef aldı. Saldırılarda, İran Devrim Muhafızları'na ait olduğu belirtilen ikmal yolları ve askeri tesislere bağlantı sağlayan geçitler vuruldu. Yerel kaynaklar, saldırılarda en az 12 kişinin hayatını kaybettiğini, 30'dan fazla kişinin yaralandığını bildirdi. ABD tarafı ise sivil kayıplara ilişkin bilgi vermedi. Pentagon yetkilileri, saldırıların 'İran'ın deniz mayınları ve karadan karaya füzelerle deniz trafiğini tehdit etme kabiliyetini azaltmayı' hedeflediğini söyledi.
Bölgesel ve küresel boyut: Enerji piyasaları ve deniz güvenliği
Umman Körfezi'ndeki tanker müdahalesi, dünya enerji piyasalarında tedirginliğe yol açtı. Petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 3'ün üzerinde yükseldi. Basra Körfezi'nden geçen petrol tankerlerinin yüzde 20'si İran bağlantılı olduğu için, ablukanın uzun vadede küresel arzı etkileyebileceği belirtiliyor. Uluslararası Deniz Ticareti Odası (ICS), operasyonu kınayarak 'uluslararası sularda ticari gemilere yönelik bu tür müdahalelerin deniz güvenliğini tehdit ettiğini' açıkladı.
İran yönetimi, ABD'nin eylemlerini 'uluslararası hukukun ihlali' olarak nitelendirdi ve misilleme yapılacağı uyarısında bulundu. Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, 'ABD'nin bu maceracılığının bedeli ağır olacaktır' dedi. Bölgedeki gelişmeler, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi Körfez ülkelerini de endişelendiriyor. Bu ülkeler, tarafsız kalma eğiliminde olsalar da, kendi limanlarına yönelik olası bir İran misillemesinden çekiniyor.
Uzmanlar, ABD'nin bu hamlesinin Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırılarıyla bağlantılı olduğunu düşünüyor. Washington, İran'ın Husilere verdiği desteği kesmek için doğrudan bir mesaj göndermek istiyor. Ancak Çin ve Rusya, abluka kararını Birleşmiş Milletler'de eleştirerek 'tek taraflı yaptırımların meşru olmadığını' vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'a yönelik yaptırımlara katılmama politikası izliyor ve iki ülke arasında önemli ticari ilişkiler bulunuyor. ABD'nin Umman Körfezi'ndeki ablukası, Türkiye'nin İran'dan doğal gaz ve petrol ithalatını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, Türk bandıralı gemilerin bölgedeki seyrüsefer güvenliği risk altına girebilir. Bölgesel gerginlik, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedeflerine de darbe vurabilir. Ankara, hem ABD ile ittifak ilişkilerini hem de İran ile komşuluk dengelerini korumak zorunda kalacak. Bu gelişme, Türkiye'nin Ortadoğu'daki arabuluculuk rolünü yeniden test edebilir.
