ABD'nin Suriye ve Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, Irak Başbakanı Ali Ez-Zaidi'nin silahlı grupların devlet kurumlarına entegre edilmesi ve silahların hükümet denetimi altına alınması yönündeki girişimine açık destek verdi. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Barrack, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Irak Başbakanı @AliFalih'e silahlı grupların devlet kurumlarına entegrasyonu ve silahların hükümet kontrolüne alınması konusundaki desteğimizi ifade ediyoruz" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Irak'ta uzun süredir devam eden silahlı milis sorununa yönelik Bağdat yönetiminin attığı somut adımların uluslararası toplumda yankı bulduğunu gösteriyor. Barrack'ın mesajı aynı zamanda ABD'nin Irak'taki istikrar çabalarına verdiği önemi vurgularken, Başbakan Ez-Zaidi'nin reform gündemine dış destek sağlıyor.
Irak'ta silahlı gruplar ve devlet otoritesi sorunu
Irak, 2003 yılındaki ABD işgalinin ardından ortaya çıkan güç boşluğu nedeniyle onlarca silahlı grubun faaliyet gösterdiği bir ülke haline geldi. Başta Haşdi Şabi (Halk Seferberlik Güçleri) çatısı altında birleşen milisler olmak üzere, birçok silahlı yapı zamanla devlet otoritesine meydan okur hale geldi. Bu grupların bir kısmı İran destekli olup, bölgesel nüfuz mücadelesinin önemli bir aracı olarak görülüyor. Başbakan Ez-Zaidi, Ekim 2022'de göreve geldiğinden bu yana silahların devlet tekelinde toplanması ve milislerin düzenli orduya entegrasyonu için çaba sarf ediyor. Irak Anayasası'na göre silah kullanma yetkisi yalnızca devlete ait; ancak pratikte birçok grup bu kuralı tanımıyor. Başbakanın son adımı, bu grupların siyasi ve askeri gücünü kırmayı hedefliyor. Uzmanlara göre reform süreci, özellikle İran'a yakın grupların direnciyle karşılaşabileceği için karmaşık ve uzun vadeli bir süreç olacak.
Bölgesel ve uluslararası boyut
Irak'ın silahlı grupları kontrol altına alma çabası, Ortadoğu'nun jeopolitik dengeleri açısından kritik öneme sahip. İran, yıllardır Irak'taki milisler aracılığıyla bölgede nüfuz sahibi olurken, Suudi Arabistan ve ABD bu etkiyi sınırlamak istiyor. ABD'nin açık desteği, Başbakan Ez-Zaidi'nin elini güçlendirse de Tahran yönetiminin bu sürece müdahil olması bekleniyor. Öte yandan, silahların devlet denetimine alınması, Irak'ın egemenliğini pekiştirecek ve iç savaş sonrası toparlanma sürecine katkı sağlayacak bir adım olarak değerlendiriliyor. Bölgedeki diğer aktörlerin (Türkiye, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri) de Irak'taki istikrarı yakından izlediği biliniyor. Bu reform, aynı zamanda IŞİD sonrası güvenlik yapılanmasının yeniden düzenlenmesi ve terörle mücadele kapasitesinin artırılması açısından da önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak'ta silahlı grupların devlet kontrolü altına alınması, Türkiye'nin güney sınırında istikrarı artırabilecek bir gelişmedir. Özellikle PKK'ya yakınlığıyla bilinen bazı milis grupların varlığı, Türkiye için doğrudan bir güvenlik tehdidi oluşturmaktadır. Irak merkezi hükümetinin silah tekelini sağlaması, bu tür grupların faaliyetlerini kısıtlayabilir ve Türkiye'nin sınır ötesi operasyonlarının etkinliğini dolaylı olarak artırabilir. Ayrıca, Irak'ın egemenliğinin güçlenmesi, Türkiye ile Irak arasındaki ekonomik işbirliği (Kalkınma Yolu Projesi gibi) için daha öngörülebilir bir ortam yaratacaktır. Ancak sürecin İran destekli grupların tepkisine yol açması halinde bölgesel gerilim artabilir; bu durumda Türkiye'nin denge politikasını dikkatle yürütmesi gerekecektir.
