ABD Başkanı Donald Trump, bugün Irak'ın yeni Başbakanı ile bir araya geliyor. Görüşmenin ana gündem maddelerinden biri, Irak'ta faaliyet gösteren İran yanlısı milis gruplarının silahsızlandırılması olacak. Bazı milis liderleri daha önce silah bırakmayı kabul ettiklerini açıklamış olsa da, bu taahhütlerin ne kadar samimi olduğu ve sürecin başarıya ulaşıp ulaşamayacağı soru işareti. Aynı zamanda bu gelişmelerin ABD-İran arasındaki gerilimi nasıl etkileyeceği merak konusu.
Irak'taki İran yanlısı milislerin durumu
Irak, 2003'teki ABD işgalinden bu yana farklı silahlı grupların etkin olduğu bir ülke. Özellikle Haşdi Şabi (Halk Seferberlik Güçleri) çatısı altında toplanan birçok milis grubu, İran tarafından destekleniyor. Bu gruplar, IŞİD'e karşı savaşta önemli rol oynadı ancak zamanla siyasi nüfuz da kazandı. Başbakan Mustafa el-Kazımi, hükümetin egemenliğini pekiştirmek ve yabancı güçlerin etkisini azaltmak için bu grupların silahsızlandırılmasını istiyor. Ancak İran, bu gruplar üzerindeki nüfuzunu kaybetmek istemiyor. ABD ise bölgedeki askeri varlığını azaltma sinyali verirken, İran'ın nüfuzuna karşı dengeleri korumaya çalışıyor.
Silah bırakmayı kabul eden grupların başında, daha önce ABD hedeflerine saldırılar düzenleyen Kataib Hizbullah gibi isimler var. Ancak bu grupların tam olarak silahsızlanıp silahsızlanmayacağı, İran'ın tutumuna ve Irak hükümetinin pazarlık gücüne bağlı. Birçok analist, bu milislerin siyasi kanatları sayesinde silahlarını tamamen bırakmak yerine, devlet kurumlarına entegre olma yolunu seçebileceklerini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Irak'taki gelişmeler sadece ABD-İran ilişkilerini değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkileyebilir. İran, Suriye ve Yemen'de olduğu gibi Irak'ta da vekil güçler aracılığıyla nüfuzunu sürdürmeye çalışıyor. Milislerin silahsızlandırılması, İran'ın bölgedeki 'dayanıklılık ekseni' stratejisini zayıflatabilir. Öte yandan ABD, Irak'taki askeri varlığını azaltma niyetinde olsa da, İran'ın tamamen serbest kalmasını istemiyor. Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri de Irak'ta İran nüfuzunun azalmasını istiyor. Ancak Rusya ve Çin'in bölgede artan etkinliği, ABD'nin manevra alanını daraltıyor.
Trump yönetimi, İran'a yönelik maksimum baskı politikasını sürdürürken, Irak'ta elde edilecek bir başarı, İran'ı müzakere masasına çekme çabalarını güçlendirebilir. Ancak milislerin silahsızlandırılması kısa vadede gerçekleşmesi zor bir hedef. Irak'taki siyasi istikrarsızlık ve ekonomik kriz, hükümetin bu konuda elini zayıflatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak'taki İran yanlısı milislerin silahsızlandırılması, Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan ilgilendiriyor. Bu grupların bir kısmı, PKK ve YPG ile iş birliği yaparak Türkiye sınırına yakın bölgelerde faaliyet gösteriyor. Ayrıca İran'ın Irak üzerinden taşıdığı silah ve mühimmat, Türkiye'nin Kuzey Irak'taki operasyonlarını etkileyebiliyor. Türkiye, Irak'ın toprak bütünlüğünü desteklerken, milis grupların devlet dışı aktörler olarak kalmasından rahatsızlık duyuyor. Ankara, bu gelişmeleri dikkatle izliyor ve Bağdat'ın egemenliğini güçlendirecek adımları memnuniyetle karşılıyor. Ancak sürecin İran'ın bölgedeki nüfuzunu azaltması halinde, Türkiye'nin Irak'taki ekonomik ve siyasi etkinliği artabilir.
