ABD, İngiltere topraklarında görev yapan askeri personelinin işlediği cinsel saldırı ve pedofili gibi ağır suçları, İngiliz mahkemeleri yerine 1951 tarihli bir anlaşmaya dayanarak kendi askeri mahkemelerinde yargılıyor. Bu uygulama, Birleşik Krallık’ın egemenlik hakları ve adalete erişim konusunda ciddi tartışmalara yol açıyor. The Guardian’ın ortaya çıkardığı bir habere göre, ABD’li bir savaş pilotunun İngiltere’de bir kadını boğarak öldürmesiyle ilgili dava da bu kapsamda ABD’de görülüyor.
Gelişmenin arka planı
1951 yılında imzalanan ABD-İngiltere Statü Kuvvetler Anlaşması (SOFA), ABD askeri personelinin İngiltere’de işlediği suçların yargılanmasında ABD’ye öncelik tanıyor. Bu anlaşmaya göre, eğer suç ABD’nin resmi görevi sırasında işlenmişse ya da ABD’nin güvenlik çıkarlarını ilgilendiriyorsa, dava ABD askeri mahkemelerinde görülüyor. Ancak uygulamada, bu muafiyet resmi görev dışı işlenen suçları da kapsıyor ve cinsel saldırı gibi ağır suçlar bile İngiliz yargısının dışında tutuluyor.
İngiltere’de konuşlu yaklaşık 40.000 ABD askeri bulunuyor. Son yıllarda ABD askerlerinin karıştığı çok sayıda cinsel saldırı ve cinayet vakası, İngiliz yetkililerin adaletin tam olarak sağlanamadığı yönündeki eleştirilerini artırdı. Örneğin, 2021’de bir ABD askeri, İngiltere’de bir kadına tecavüz etmekle suçlandı ancak dava ABD’de görüldü ve asker sadece iki yıl hapis cezası aldı. İngiliz savcılar bu tür davalarda cezaların çok daha hafif olduğunu belirtiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu uygulama, NATO ülkeleri arasında imzalanan SOFA anlaşmalarının tipik bir yansıması. Ancak İngiltere özelinde, ABD askeri varlığının yoğunluğu ve suç oranlarının yüksekliği, konuyu daha da hassas hale getiriyor. İnsan hakları örgütleri, bu muafiyetin mağdurlar için adalete erişimi engellediğini ve ABD’nin kendi vatandaşlarını yargılama konusunda yeterli denetim mekanizmalarının bulunmadığını savunuyor. ABD Dışişleri Bakanlığı ise, askeri mahkemelerin uluslararası hukuka uygun olduğunu ve adil yargılama standartlarını karşıladığını ileri sürüyor.
Küresel ölçekte, ABD’nin diğer ülkelerdeki askeri varlıkları da benzer anlaşmalarla korunuyor. Özellikle Japonya ve Güney Kore’de ABD askerlerinin işlediği suçlarla ilgili tartışmalar sık sık gündeme geliyor. Bu durum, ABD’nin müttefikleriyle olan ilişkilerinde egemenlik ve adalet dengesini yeniden sorgulamaya itiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin İngiltere’deki bu uygulaması, Türkiye’deki ABD askeri varlığı ve SOFA anlaşmaları açısından da önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye’de konuşlu ABD askerleri benzer bir statüye sahip. Bu durum, Türk yargısının müdahale alanını daraltmakta ve egemenlik tartışmalarına yol açmaktadır. Her ne kadar Türkiye kendi SOFA anlaşmalarını müzakere etmiş olsa da, bu tür olaylar uluslararası hukukta askeri üs anlaşmalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Türkiye’nin güvenlik çıkarları açısından, bu muafiyetlerin denetlenmesi ve mağdurların adalete erişiminin sağlanması kritik önem taşıyor.
